Albert Vataj
Më 16 shtator 1976, buzë liqenit të ndotur të Jerevanit, historia njerëzore do të njihej me një akt të jashtëzakonshëm guximi. Shavarsh Karapetyan, një kampion bote 23-vjeçar vozitjen me rrema, sapo kishte përfunduar një stërvitje rraskapitëse prej 21 kilometrash. I lodhur dhe i përfshirë nga ritmi i përditshëm i një sportisti të përkushtuar, ai nuk mund ta kishte imagjinuar se vetëm pak minuta më vonë do të hynte në histori, jo si atlet, por si shpëtimtar i dhjetëra jetëve.
Një trolejbus kishte dalë nga rruga mbi digë dhe ishte fundosur me shpejtësi në ujërat e liqenit, duke marrë me vete dhjetëra pasagjerë të bllokuar brenda. Karapetyan nuk u mendua. Ai hoqi rrobat, u zhyt në ujin e ftohtë dhe të turbullt të ndotur rëndë nga mbetjet industriale, dhe nisi të notonte afro 5 kilometra drejt vendit të aksidentit.
Në një mjedis me dukshmëri pothuajse zero, ai arriti te autobusi i zhytur. Me daljet e bllokuara, e vetmja mundësi ishte ta thyente xhamin e pasmë me këmbë, akt që i shkaktoi plagë të thella dhe të dhimbshme. Megjithatë, për 20 minuta me radhë, ai u zhyt e doli në sipërfaqe, çdo herë me një njeri tjetër në krahë. Në total, Karapetyan nxori 37 vetë nga autobusi – prej të cilëve 20 mbijetuan. Nëntë të tjerë shpëtuan falë mundësisë që u krijua nga xhami i thyer.
Akt trimërie që la pasoja të rënda, si pneumoni, dëmtime në mushkëri, tre javë spital dhe një rrugë e gjatë rikuperimi. Por Karapetyan nuk u dorëzua. Ai u rikthye në sport, fitoi medaljen e fundit të artë dhe vendosi rekordin e tij të 11-të botëror, përpara se të largohej nga garat, duke dëshmuar se forca e tij nuk ishte vetëm në muskujt, por në shpirtin.
Por historia nuk përfundon aty. Në vitin 1985, kur një godinë në Jerevan u përfshi nga flakët, Shavarshi ndërhyri sërish për të ndihmuar njerëzit e rrezikuar, duke u dëmtuar për herë të dytë. Ai nuk ishte më thjesht një kampion, ishte bërë një simbol i njeriut që e tejkalon vetveten për të shpëtuar tjetrin.
Për vite me radhë, heroizmi i tij mbeti i panjohur, derisa në vitin 1982, një gazetë sovjetike botoi historinë që më në fund i dha Karapetyanit vendin që i takonte në ndërgjegjen publike. Ai u dekorua me Urdhrin e Flamurit të Kuq të Punës dhe Medaljen për Trimëri. Në Jerevan, pranë liqenit ku ndodhi shpëtimi, u ngrit një monument në nder të tij, një kujtesë e përjetshme për guximin njerëzor.
Pas sportit, Karapetyan u përkushtua në ndërtimin e pajisjeve për notuesit e rinj dhe themeloi një punishte për prodhimin e rremave. Nuk kërkoi famë, as shpërblim, veçse e jetoi jetën me dinjitetin e atyre që kanë parë vdekjen në sy dhe e kanë sfiduar për t’i dhënë jetë të tjerëve.
Shavarsh Karapetyan mbetet një nga figurat më frymëzuese të shekullit XX, një dëshmi se heronjtë e vërtetë nuk lindin në karrige pushteti, por në çastet kur ndërgjegjja dhe zemra veprojnë më shpejt se frika.
