Në vitin 1899, Hekurudha e Çikagos dhe Altonit prezantoi një shërbim të ri hekurudhor ndërqytetas midis Çikagos dhe St. Louis. I tërhequr nga një lokomotivë me avull e fuqishme, treni “Alton Limited” përbëhej nga gjashtë vagonë në mënyrë perfekte simetrikë, duke përfshirë dy vagonë luksozë Pullman, të dekoruar në mënyrë të mrekullueshme si brenda, ashtu edhe jashtë. Për shkak të kësaj elegance, ai u quajt me të drejtë “Treni më i Bukur në Botë”.
Sipas kompanisë, asnjë tren në botë nuk kishte paraqitur ndonjëherë një dizajn kaq uniform dhe simetrik. Dritaret ishin të së njëjtës madhësi, formë dhe stil nga vagoni i postës deri te vagoni i fundit i sallonit. Çdo vagon kishte saktësisht të njëjtën gjatësi dhe lartësi, duke përfshirë edhe motorin e lokomotivës, i cili ishte ndërtuar në lartësi të barabartë me karrocerinë e vagonëve pasues. Edhe kapaku i lokomotivës përputhej milimetrikisht me çatinë e trenit.
“Kjo i dha një bukuri magjepsëse trenit,” deklaroi kompania, “duke realizuar tiparet kryesore me rregullsi klasike – një unitet absolut i detajeve, që nga mbrojtësja e përparme e lokomotivës e deri te platforma e vëzhgimit në fund.”
Sfida e George R. Lawrence: Të fotografosh të pamundurën.
Menjëherë pas ndërtimit të trenit, kompania vendosi të merrte pjesë në Ekspozitën Universale të Parisit në vitin 1900, ku planifikonte të impresiononte publikun europian me këtë simetri të paparë. Por, në vend që ta transportonte të gjithë trenin në Francë, hekurudha vendosi të krijonte një fotografi gjigante të tij për ta ekspozuar. Për këtë detyrë specifike, kompania punësoi George Raymond Lawrence, një fotograf të shquar nga Çikago, i cili mbante në studion e tij sloganin e famshëm: “E pamundura në fotografi është specialiteti ynë”.
Kompania hekurudhore këmbëngulte që fotografia e krijimit të tyre të çmuar të bëhej në tërësi, e gjitha në një kuadër të vetëm, dhe që gjatësia e saj të mos ishte më pak se 2.4 metra (8 këmbë). Në fillim, Lawrence sugjeroi që treni të fotografohej në pjesë të ndryshme, të cilat më pas do të bashkoheshin gjatë procesit të printimit. Por kompania e hodhi poshtë idenë; ata donin një fotografi të përsosur, pa asnjë ndërprerje, për trenin e tyre të përsosur.
Lindja e “Kamerës Mamuth” (The Mammoth Camera)
Duke pranuar sfidën, Lawrence kërkoi ndihmën e prodhuesit të kamerave J.A. Anderson. Brenda tetë muajsh, ata projektuan dhe ndërtuan “Kamerën Mamuth” – një pajisje masive që peshonte rreth 450 kilogramë (dhe mbi 630 kg kur ngarkohej me pllakën e xhamit dhe mbajtëset e saj). Kur hapej plotësisht mbi rrotat e saj prej çeliku, shakulli i kamerës arrinte një gjatësi prej 6 metrash.
Lentet ishin më të mëdhatë e ndërtuara ndonjëherë për qëllime fotografike, të prodhuara posaçërisht nga kompania optike Bausch & Lomb në Rochester, Nju Jork. U ndërtuan dy lente: njëra me kënd të gjerë (fokus ekuivalent me 1.7 metra) dhe e dyta një lente teleskopike drejtvizore (fokus ekuivalent me 3 metra). Kamera përdorte një negativ me pllakë të vetme xhami me përmasa 2.4 metra me 1.2 metra, duke u certifikuar si kamera më e madhe e thjeshtë (bellows camera) në histori.
Kamera ishte aq gjigante, saqë përpara çdo shkrepjeje, një person duhej të hynte brenda saj për të pastruar pluhurin nga pllaka e xhamit. Në një letër drejtuar redaktorit të Photographic Times, konstruktori Anderson e përshkroi kështu funksionimin e kësaj dhome të errët lëvizëse:
“Pasi mbajtësja vendoset në vend, dera e përparme e kamerës hapet dhe operatori hyn brenda me një pastrues pluhuri prej lesh deveje. Dera mbyllet, mbi lente vendoset një kapak qelqi ngjyrë rubini (për të parandaluar dritën e dëmshme) dhe operatori pastron pllakën e xhamit në errësirë të plotë. Pasi përfundon, dritarja mbyllet dhe ai del jashtë në të njëjtën mënyrë.”
Për ndërtimin e kamerës u përdorën mbi 45 metra gomë e zezë e trashë për të izoluar dritën. Megjithë përmasat e saj monstruoze, inxhinieria ishte aq e saktë saqë e gjithë struktura mund të palosej në një trashësi prej vetëm një metri, dhe sistemi i rullave të dritareve ishte aq i lehtë sa mund të operohej nga një fëmijë. Për shkak se një xham i thjeshtë mat për fokusim do të ishte shumë i rëndë dhe rrezikonte të thyhej, Anderson krijoi korniza speciale të veshura me shirita celuloidi.
Shkrepja Historike në Brighton Park
Pas muajsh planifikimi dhe përgatitjeje, në një mëngjes të kthjellët pranvere të vitit 1900, kamera u transportua me kujdes të jashtëzakonshëm me anë të një vagoni treni të hapur drejt Brighton Park-ut, rreth 6 milje larg Çikagos. Prej andej, një furgon i madh e çoi kamerën në një fushë të hapur.
Në distancë qëndronte i palëvizshëm treni “Alton Limited”. Pasi e drejtuan kamerën drejt shinave, katër burra ngritën dhe futën pllakën gjigante të xhamit, ndërsa gjashtë të tjerë rregulluan mekanizmin e shakullit dhe lentet. Për lëvizjen dhe montimin e plotë në terren nevojitej një skuadër prej të paktën 15 personash. Lawrence hoqi kapakun e lentes dhe, pas një ekspozimi të gjatë prej dy minutash e gjysmë, e vendosi kapakun përsëri. Fotografia e shekullit ishte realizuar.
Skepticizmi në Paris dhe Triumfi Botëror
Lawrence bëri tre printime gjigante nga ky negativ dhe i dërgoi në Paris për t’i ekspozuar në Ekspozitën Universale të vitit 1900. Ato u vendosën në Ndërtesën e Qeverisë së SHBA-së, në pavijonin e hekurudhave dhe në seksionin e fotografisë.
Në fillim, juria ndërkombëtare e konkursit ishte tërësisht skeptike. Askush nuk kishte parë kurrë një fotografi kaq të madhe dhe me një qartësi të tillë detajesh. Zyrtarët francezë besuan se bëhej fjalë për një mashtrim, një kompozim apo montazh të bërë nga disa negativë të ndryshëm.
Për të zgjidhur dilemën, Konsulli Francez në Nju Jork u dërgua personalisht në Çikago për të verifikuar ekzistencën e kamerës dhe për të vëzhguar mënyrën e funksionimit të saj. Vetëm pasi panë me sytë e tyre makinerinë gjigante “Mamuth”, organizatorët u bindën për vërtetësinë e plotë të veprës. Për këtë arritje të jashtëzakonshme, George R. Lawrence u nderua me “Çmimin e Madh të Botës për Ekselencë Fotografike” (Grand Prize of the World for Photographic Excellence).
Kjo fotografi mbetet dëshmia e përsosur e një epoke ku ambicia njerëzore, inxhinieria e pastër dhe arti i fotografisë nuk njihnin kufij teknikë, duke sfiduar të pamundurën për të kapur përjetësinë në një kuadër të vetëm.
Përgatiti: Albert Vataj
