E megjithatë, pesëdhjetë vitet e para të jetës i kalove duke veshur një këpucë që nuk ishte bërë për këmbën tënde. Jo sepse dikush të detyroi, por sepse ajo këpucë vinte me rekomandimet më të mira. Ishte këpuca që kishte veshur babai yt, e konsumuar nga koha, por kurrë e vënë në dyshim. Ishte këpuca që nëna jote e lustronte çdo të diel dhe ta vendoste pranë shtratit. Ishte këpuca që i gjithë qyteti e njihte si simbol të respektueshmërisë, ajo që të hapte dyert e mjediseve të duhura, të bisedave të duhura, madje edhe të një nekrologjie të denjë.
Ti i shtrëngove lidhëset fort. Ece me të derisa të dhembnin kockat dhe mënyra jote e ecjes u shndërrua në një kërkimfalje të përhershme. Këtë e quajte pjekuri. Në të vërtetë, ishte vetëm një deformim i ngadaltë i shpirtit, i miratuar nga shoqëria.
Shtrëngimi nisi herët, por të mësuan ta shpërfillje. Ndjeje impulse që nuk përputheshin me skenarin e shkruar për ty. Ndjeje etje për vetmi, ndërsa këpuca kërkonte një jetë të pandërprerë shoqërore. Tërhiqeshe drejt rrezikut krijues, ndërsa këpuca kërkonte një karrierë të parashikueshme, të ngjitur shkallë pas shkalle. Kishe një ndjenjë të qetë, por këmbëngulëse, se hyjnorja banonte te e papërfunduara, te rrëmuja, te poetikja, ndërsa këpuca kërkonte përgjigje të pastra, plane pesëvjeçare dhe një besim që nuk dridhej kurrë.
Ti mendove se problemi ishte te këmba jote. Asnjëherë nuk të shkoi ndër mend se ndoshta problemi ishte vetë këpuca.
Jungu vërejti se psikika ka formën e saj të veçantë, drejtimin e vet të lindur, të cilin ai e quajti individuim. Ky proces nuk mund të prodhohet në seri. Por bota funksionon pikërisht mbi prodhimin masiv. Sistemi arsimor, shkallët e karrierës, pritshmëritë e lagjes, traditat e trashëguara brez pas brezi, të gjitha të ofrojnë një palë këpucë standarde dhe të premtojnë lumturi, mjafton që ta detyrosh këmbën të përshtatet me to.
Dhe kjo thyerje, kur i dorëzohesh, sjell me kohë një lloj mpirjeje. Nuk e ndien më shtrëngimin. E ngatërron mungesën e dhimbjes me lumturinë. Por bashkë me dhimbjen humbet edhe diçka tjetër, gjallëria që lind vetëm kur shpirti ecën në rrugën e vet, me këpucë të punuara nga përvoja e tij, ose, ndoshta, pa këpucë fare.
Kjo është kriza që vjen, shpesh pa paralajmërim, në gjysmën e dytë të jetës. Këpuca që ke mbajtur për dekada bëhet papritur e padurueshme. Jo sepse ajo ka ndryshuar, por sepse këmba jote më në fund nuk pranon më të shpërfillet.
Kjo shfaqet si një depresion që nuk i përgjigjet ilaçeve. Si një shqetësim që nuk e shëron asnjë pushim. Si një pakënaqësi ndaj vetë jetës që ke ndërtuar. I sheh arritjet e tua dhe nuk ndien asgjë. I sheh marrëdhëniet e tua dhe kupton se ke luajtur një rol. Persona, maska që e mbante aq mirë atë këpucë, është rraskapitur, ndërsa vetja e vërtetë poshtë saj kërkon, për herë të parë, të qëndrojë mbi tokën e vet.
Pjesa më e frikshme është se, në këtë moshë, e ke ndërtuar të gjithë jetën mbi atë këpucë. Kredia e shtëpisë, martesa, reputacioni, mënyra si e përkufizon veten, të gjitha mbështeten mbi supozimin se këpuca nuk do të hiqet kurrë. Të pranosh se ishte e gabuar do të thotë të vësh në rrezik të gjithë strukturën.
Ndjenja e fajit bëhet e madhe.
“Kush jam unë të ankohem? Kam qenë i bekuar. Të tjerët janë shumë më keq.”
Po, të tjerët mund të jenë më keq. Por kjo nuk e shëron një shpirt të shtrënguar. Shpirti nuk negocion me krahasimet e vuajtjes. Ai thjesht e di kur është dëbuar nga vetvetja. Dhe nuk pushon së lëshuari ulërimën e tij të ulët e të trishtuar derisa më në fund të dëgjohet.
Puna e kësaj faze nuk është rebelimi për hir të rebelimit. Është një proces i ngadaltë, i mundimshëm dallimi. Fillon të pyesësh jo çfarë pret bota prej teje, por çfarë të përshtatet vërtet.
Çfarë ritmi jete të lejon të marrësh frymë?
Çfarë pune, edhe nëse nuk sjell lavdi, të bën të humbasësh ndjenjën e kohës?
Cilat marrëdhënie të lejojnë të jesh vetvetja, pa interpretuar një rol?
Cila praktikë shpirtërore, nëse ekziston, të jep ndjesinë e kthimit në shtëpi dhe jo të bindjes ndaj një skenari?
Këto pyetje nuk janë luks. Janë busulla e individuimit. Dhe përgjigjet e tyre janë shpesh të qeta, modeste, pa shkëlqim në sytë e botës që të shiti atë këpucë.
Në këtë proces ka dhimbje. Vajton vitet e kaluara në këpucën e gabuar. Vajton mundësitë që nuk u jetuan kurrë. Vajton versionin e vetes që mund të kishte lulëzuar, sikur dikush t’i kishte dhënë leje më herët.
Mund të vajtosh edhe marrëdhëniet që nuk mbijetojnë dot kur ti e heq atë këpucë. Ka njerëz që e duan vetëm versionin tënd që ecën me dhimbje. Kur fillon të ecësh i lirë, ata do të të quajnë egoist, të humbur ose të gabuar.
Ky është çmimi. Dhe është real.
Por alternativa, të kalosh gjithë jetën me një këpucë që të shtrëngon, nuk është një zgjedhje neutrale. Është një vdekje e ngadaltë, e veshur me petkun e arsyeshmërisë.
Pastaj, dalëngadalë, lind një mënyrë e re për të qëndruar mbi tokë. Fillon t’i besosh ndjesisë së drejtpërdrejtë të jetës sate. Një vendim që dikur do të kërkonte javë të tëra duke pyetur të tjerët dhe duke e krahasuar me standardet kolektive, tani lind nga një “po” ose “jo” e qartë brenda vetes.
Zbulon se gjërat që dëshiron vërtet janë më të thjeshta, dhe të përshtaten.
Vetmia në vend të performancës.
Thellësia në vend të sipërfaqes.
Pak lidhje të vërteta në vend të një rrjeti marrëdhëniesh të detyruara.
Madje mund të rizbulosh një thirrje, një impuls krijues, një mënyrë për t’i shërbyer botës që nuk ta shtyp këmbën.
Ky nuk është akti i dytë madhështor që shet kultura e suksesit. Është shumë më i zakonshëm. Dhe pikërisht për këtë arsye, pafundësisht më i vërtetë.
Këpuca që të përshtatet ty nuk do të jetë kurrë bestseller. Nuk do të ekspozohet në vitrinat e dyqaneve. Mund t’i duket e çuditshme familjes sate, fqinjëve, madje edhe vetes sate të dikurshme.
Por kur e vesh, ndien një lloj lehtësimi që nuk ka të bëjë me rehati. Është lehtësimi i shpirtit që më në fund qëndron mbi boshtin e vet, pa marrë më hua qëndrimin e askujt.
Ecën ndryshe.
Merr frymë ndryshe.
Lodhja kronike që të ka ndjekur për vite me radhë fillon të tretet, sepse nuk po shpenzon më gjysmën e energjisë jetësore duke u shtirur se këpuca nuk të dhemb.
Bota nuk ka nevojë për më shumë njerëz që veshin të njëjtën këpucë. Ka nevojë për më shumë njerëz që kanë pasur guximin ta heqin atë, ta ndiejnë tokën drejtpërdrejt dhe të ecin në shtegun e tyre të veçantë, të papërsëritshëm.
Receta universale e jetës nuk ka ekzistuar kurrë. Përpjekja për ta imponuar atë ka prodhuar një epidemi të heshtur jetësh të pajetuara.
I vetmi shërim është ai që propozonte Jungu, të bëhesh ai që je në mënyrë unike, jo ai që turma thotë se duhet të jesh.
Ky, dhe vetëm ky, është privilegji më i madh i jetës, një privilegj që nuk fitohet përmes rehatisë, por përmes aktit të vështirë dhe të shenjtë të hedhjes tej të këpucës që të shtrëngon.
Ndoshta sot mund të ndalesh për një çast dhe ta ndiesh këmbën tënde. Atë këmbë që ka qëndruar e fshehur nën lëkurën e detyrimeve dhe të pritshmërive.
Pyete, thjesht: Çfarë dëshiron vërtet?
Jo çfarë duket mbresëlënëse.
Jo çfarë miratojnë të tjerët.
Vetëm çfarë do ta lejonte të pushonte, të ecte dhe të kërcente, përpara se udha të marrë fund.
Përgjigjja mund të jetë e zbehtë. Por është aty.
Ka qenë gjithmonë aty, duke pritur që ti, më në fund, të ndaloje së shpërfilluri atë shtrëngim.
Përgatiti: Albert Vataj
