Nga Albert Vataj
Sot mbushen njëzet vjet nga ajo ditë e ftohtë shkurti kur fryma e trazuar e Frederikut u shua në heshtje, por jo në harresë. Ai nuk iku siç ikin njerëzit e zakonshëm; ai u tret si një varg i lënë pezull, si një metaforë që kërkon ende lexuesin e saj. Mungesa e tij është fizike, prania e tij është poetike, dhe kjo e fundit është më e fortë.
Frederik Rreshpja ishte ndër ata krijues që nuk jetuan për të qenë të pranuar, por për të qenë të vërtetë. I lindur në Shkodër, më 19 korrik 1940, ai erdhi në jetë si një premtim drite dhe u përball me një ekzistencë që e vuri vazhdimisht në provë. Jeta e tij u bë terren ndeshjeje mes ndjeshmërisë së lartë dhe brutalitetit të realitetit. Ai e përjetoi tragjiken jo si episod, por si gjendje.
Në këtë njëzetvjetor, nuk mjafton të kujtojmë poetin, duhet të kuptojmë përmasën e qëndresës së tij. Rreshpja ndërtoi lirinë e vet në një botë me mure, mure ideologjike, mure shpërfilljeje, mure vetmie. Ai nuk kërkoi aleatë, kërkoi fjalën e drejtë. Dhe e gjeti në poezi.
Frederiku e jetoi vetminë si një disiplinë të brendshme. Ajo nuk ishte thjesht rrethanë sociale, por një zgjedhje estetike dhe etike. Në kafene, nën tymin e cigareve dhe në biseda që shpërbëheshin si avull, ai ishte i pranishëm dhe i munguar njëkohësisht. Një figurë me kostum të vjetër, kravatë të anuar, kapele të vendosur pa kujdes, një siluetë që sfidonte kohën.
Ai e mbajti mbi shpinë gurin e vet sizifian, por ndryshe nga miti, nuk e bëri për dënim, e bëri për dëshmi. Çdo poezi e tij është një akt rezistence kundër zhbërjes. Ai nuk iu lut fatit, nuk kërkoi mëshirë. E pa në sy tragjiken dhe e pranoi si pjesë të identitetit të tij krijues.
Dashuria, që në jetën e tij shpërtheu si vullkan, nuk u bë strehë, u bë plagë. Por nga ajo plagë lindi një lirikë e pastër, e zhveshur nga retorika, e mprehtë si teh vetëtime. Ai e dinte se poezia nuk është zbukurim i dhimbjes, por forma më e lartë e artikulimit të saj.
Rreshpja ishte zë i një brezi që njohu mohimin, heshtjen e imponuar dhe margjinalizimin. Por ai nuk u bë kronikan i viktimizimit, u bë arkitekt i një universi të brendshëm ku fjala kishte dinjitet. Në një realitet që shpesh e trajtoi si të tepërt, ai e ktheu tepërinë në stil.
Ai nuk ishte poet i turmës, ishte poet i ndërgjegjes. Në vargjet e tij gjejmë një metafizikë të vetmisë, një ontologji të mungesës, një etikë të qëndresës. Ai e përkthente ekzistencën në imazhe që digjnin, yje që llamburisin mbi qytete të huaja, zemra që mpiksen nga pritja, qiell që çjerrin vetëtimat e brendshme.
Frederiku nuk ndërtoi monumente prej guri, ndërtoi një monument prej fjale. Dhe fjala e tij mbetet.
Njëzet vjet më pas, çfarë mbetet?
Mbetet një testament shpirtëror.
Mbetet një lirikë që nuk kërkon keqardhje, por lexim të ndershëm.
Mbetet figura e poetit që zgjodhi të ishte i përgjithmonshëm me poezinë e tij.
Në këtë përvjetor, kujtesa për Frederik Rreshpjen nuk është ritual formal. Është akt ndërgjegjeje. Sepse ai na la diçka më shumë se libra, na la një mënyrë për ta përballuar vetminë pa u dorëzuar, për ta kthyer tragjiken në krijim, për të mos e lëshuar gurin edhe kur shpatullat kërrusen.
Ai iku në 17 shkurt 2006.
Por në çdo varg që rilexohet, ai rikthehet. Dhe ndoshta kjo është forma më e lartë e pavdekësisë,
të mungosh në trup, por të jesh i pashmangshëm në shpirt, përmes vargjeve dhe fjalës.
