Nga Albert Vataj
Tomas Mor (Thomas More), humanisti i shquar anglez i epokës së Rilindjes dhe Autori i veprës epokale Utopia, pati një fund fatal nën një akuzë që mbetet e diskutueshme në aspektin juridik dhe historik edhe sot e kësaj dite.
Më 6 korrik të vitit 1535, pas gati pesëmbëdhjetë muajsh burgim në Kullën e Londrës, Henriku VIII, mbreti i Anglisë, urdhëroi ekzekutimin e tij. Akuza zyrtare ishte tradhti e lartë ndaj sovranit, një ironi therëse për njeriun që për vite të tëra kishte qenë Kancelari i Madh dhe këshilltari më i çmuar i mbretit.
Në të vërtetë, ishte besnikëria e palëkundur e Morit ndaj ndërgjegjes së tij dhe vlerave të krishtera ajo që e çoi në gijotinën e historisë. Tomas Mor refuzoi në mënyrë të prerë të njihte, divorcin e Henrikut VIII nga gruaja e tij e parë, Katerina e Aragonës dhe të dakordësohej me martesën e re të mbretit me Ana Bolenën.
“Aktin e Supremacisë”, përmes të cilit Henriku VIII shpalli veten kreun e Kishës së Anglisë, duke u shkëputur përfundimisht nga Autoriteti i Papës në Romë.
Për Morin, ligji i Zotit dhe integriteti moral qëndronin mbi vullnetin e çdo monarku tokësor.
Edhe në çastet e fundit të jetës, Mori nuk e humbi fillin, qetësinë dhe as humorin e tij të hollë e karakteristik (ironinë sokratike).
Përpara se të nisej drejt platformës së ekzekutimit, berberi i burgut e pyeti nëse dëshironte t’i qethte flokët dhe mjekrën.
– “Miku im,” iu përgjigj Mori me buzëqeshje, “po të vë në dijeni se unë dhe mbreti kemi një proces gjyqësor pikërisht për këtë kokë. Prandaj, nuk dua të bëj asnjë shpenzim për të, derisa çështja të marrë një vendim të prerë.”
Kur e ngjitën në podiumin e ekzekutimit, skela druri ishte e paqëndrueshme dhe lëkundej. Mori iu drejtua togerit të kullës duke i kërkuar ndihmë për t’u ngjitur:
– “Ju lutem, më ndihmoni të ngjitem shëndosh e mirë sipër… sepse për të zbritur, ju premtoj se nuk do t’ju prish punë dhe do t’ja bëj hallit vetë.”
Pasi u fal, ai iu drejtua xhelatit duke e inkurajuar dhe i kërkoi që të bënte kujdes me mjekrën e tij, pasi “ajo nuk kishte bërë asnjë tradhti ndaj mbretit”. Me një goditje të vetme të sëpatës, Anglisë dhe mbarë botës iu shua një nga mendjet më të ndritura të njerëzimit.
Sot, Tomas Mor kujtohet si martir i lirisë së ndërgjegjes, një njeri që preferoi vdekjen përpara kompromisit me parimet e tij.
