Nuk na mbetet tjetër zgjedhje veç asaj që të ngulmojmë për të gjetur një zgjidhje zemre. Ditënata është lënda përbërëse. Ferrparajsa është forma në të cilën derdhemi. Vijmë nga errësira e qenies në kërkim të dritës. Hon i thellë terri është mendimi. Diejt shkrepëtijnë në behjen tonë kozmike. Ajo çfarë shpikëm për të ndriçuar aktin hyjnor të njerëzores lindi gjithësinë e iluzioneve me të cilën mbrujtëm shpirtin. Hiri na veshi me mish prej magme dhe iu dhamë epshit si të vetmes mrekulli që na nxori nga humbëtira për të na kredhur në zbrazëti. E thellë ishte gjendja, i etertë mbeti çasti, e përhershme sfida me vetveten. Në dimensionin etern, krijimi na solli si grimca të frymshme. Gjithçmos që kumtuam mbeti një përplasje ku jeta llamburiti zbehtë nëpër terr. Ardhja erdhi me fjalën, me kuptimin. E farkëtuam mendimin në kudhrën e errësirës dhe drita mori formë.
Dante nuk e shkroi “Ferrin” si një histori tmerri, frike, ndëshkimi apo si një pamundësi për t’i shpëtuar vetes së kapluar prej errësirës. Ai e shkroi atë si një hartë, si një destinacion për të gjithë mëkatarët.
“Komedia Hyjnore” fillon në errësirë, në një pyll, në mes të jetës, kur njeriu është krejtësisht i humbur në zbrazëtinë e qenies. Nuk kishte aguar ende. Përpara se Dante të mund të ngjitet drejt Parajsës, ai duhet së pari të zbresë përmes çdo rrethi të Ferrit. Kjo nuk ishte një rastësi e strukturës rrëfimtare; ky ishte mësimi, ishte udha, shtegu. Udhëtimi përpjetë është i mundur vetëm për atë që më parë ka shkuar deri në fund të humnerës, e jo për ata që thjesht zbresin. Nuk ekziston asnjë rrugë e shkurtër që anashkalon zbritjen dhe të çon drejtpërdrejt te drita. Virgjili nuk e udhëheq Danten rreth botës së nëndheshme; ai e udhëheq përmes saj, sepse ajo ishte e vetmja rrugë.
Mënyra se si Dante e koncepton këtë udhëtim zbulon një të vërtetë të thellë: Ferri nuk është thjesht një ndëshkim gjeografik, por gjendja e një mendjeje që refuzon të transformohet, që gjen komoditet në lëngatën e vet dhe zgjedh të mbetet peng e iluzioneve të saj. Shpirtrat aty përsërisin të njëjtin mëkat në përjetësi sepse nuk e pranojnë dot ndryshimin. Pikërisht në fundin e kësaj humnere, në pikën më të ftohtë të egos, ndodh përmbysja e madhe e gravitetit të shpirtit. Për të dalë drejt Purgatorit, udhëtari duhet të kapet pas vetë bishës së terrisë dhe të rrotullohet përmbys; pikërisht aty ku errësira peshon më rëndë, përmes asaj ktheme të dhimbshme, fillon ngjitja dhe çlirimi.
Çdo traditë që ka hartuar udhëtimin e brendshëm e ka vendosur këtë kërkesë në qendër të saj. Procesi alkimik nis me nigredon, nxirjen, fazën e kalbëzimit ku gjithçka që egoja ka ndërtuar shpërbëhet, ndërron trajtë dhe kthehet pas te fara. Rruga sufiste kërkon asgjësimin e vetes përpara se bashkimi me Hyjnoren të bëhet i mundur. Iniciimi shamanik në kultura të ndryshme përfshin një vdekje simbolike, copëtimin e vetes së vjetër, përpara se shëruesi të mund të kthehet me aftësinë për të shëruar të tjerët. Carl Gustav Jung e quajti këtë “udhëtimi në detin e natës” – zbritja në pavetëdije që i paraprin çdo transformimi të vërtetë.
Arsyeja pse shumica e njerëzve nuk arrijnë në Parajsë nuk është se ata janë të paaftë për të, por sepse nuk janë të gatshëm ta fillojnë udhëtimin nga Ferri. Ata duan ngjitjen pa zbritjen, dritën pa errësirën, zgjidhjen pa vuajtjen që e bën të mundur atë zgjidhje.
Ferri, në kuadrin e Dantes, nuk është ndëshkim; ai është përballja e ndershme me atë që është. Shpirtrat në Ferr nuk ndodhen aty rastësisht, ata po përjetojnë realitetin e plotë të zgjedhjeve që kanë bërë në jetë. Të ecësh nëpër Ferr do të thotë të shohësh qartë dhe të zhytesh thellë në kuptim e në përjetim. Dhe qartësia, sado e dhimbshme të jetë, është fillimi i çdo ngjitjeje të vërtetë, i vetmi shteg që na shpie te përmbushja, te vetja e pranuar.
Rruga nuk e shmang errësirën.
Rruga kalon përmes saj.
