Albert Vataj
Në verën e vitit 1944, pas çlirimit të Francës nga forcat Aleate, një seri aktesh të dhunshme e poshtëruese shpërtheu nëpër qytete dhe fshatra të vendit. Ishte koha e “spastrimit të egër”, épuration sauvage, ku qytetarët francezë kërkonin të hakmerreshin ndaj atyre që akuzoheshin si bashkëpunëtorë me pushtuesit nazistë. Por pas kësaj fasade “drejtësie popullore”, fshihej një tjetër e vërtetë, më e ndërlikuar, më e hidhur, dhe mbi të gjitha, më e padrejtë: viktimat kryesore të kësaj hakmarrjeje ishin gratë.
Me qindra gra u shënjestruan për shkak të marrëdhënieve që kishin pasur me ushtarë gjermanë gjatë pushtimit, disa për dashuri, disa për mbijetesë, e disa të tjera si punëtore seksi që nuk kishin zgjedhur dot as klientin, as kohën.
Koka e tyre u rruajt publikisht, u zhveshën, u poshtëruan dhe u shëtitën rrugëve të qyteteve, të ekspozuara si shembuj të “tradhëtisë” në dritën e ditës.
Ishin shfaqje publike turpi që u prezantuan si akte patriotizmi. Por çfarë patriotizmi kërkon të zhveshë një grua për të mbuluar turpin e burrit?
Ato gra nuk ishin spiunë. As tradhtare. Ishin gra që kishin përjetuar luftën në mënyrën më të pambrojtur, në trupin e tyre. Dhe në fund të saj, ai trup u kthye në një fushëbetejë tjetër, ku llogaritë e pambyllura të burrave francezë kërkuan shpagim. Historia zyrtare i quajti “bashkëpunëtore”. Por në të vërtetë, ishin thjesht gratë e një shoqërie që, për të rigjetur autoritetin e humbur dhe burrërinë e rrënuar nga pushtimi, zgjodhi trupin femëror si vendin ku do të shkruhej “drejtësia”.
Imazhet e grave me kokat e rruara, të përqeshura dhe të tallura nga turma entuziaste, janë sot një kujtesë e gjallë jo vetëm e asaj që ndodhi, por edhe e mënyrës si historia mund të shkruajë një të vërtetë të gënjeshtërt. Një e vërtetë që justifikon dhunën duke e quajtur drejtësi. Një e vërtetë që hesht për burrat që bashkëpunuan politikisht e ekonomikisht me pushtuesin, por bërtet kundër grave që thjesht ndanë jetën, dashurinë, trupin apo dhimbjen me një armik të përkohshëm.
Në këtë dritë, historia nuk është vetëm një rrëfim i së kaluarës, është edhe një pasqyrë e vlerave tona më të thella, e frikës për të përballuar të vërtetat tona më të dhimbshme dhe, mbi të gjitha, e mënyrës se si shpesh kemi nevojë për një “fajtor të dobët” që ta mbulojmë me turp në vend që të përballemi me të vërtetën.
Sepse, ndonjëherë, edhe historia shkruan një të vërtetë të gënjeshtërt. Dhe pikërisht aty nis rrëfimi që duhet rishkruar.
