Nga Albert Vataj
Ditëlindja e Skënderbeut nuk i përket vetëm një njeriu, paralajmëruar si një mrekulli, por një populli, një kohe, një ndërgjegjeje historike. E tillë është kjo e sotmja, që shënon ardhjen në jetë të Gjergj Kastrioti Skënderbeu (6 maj 1405 – 17 janar 1468), burrit që nga një qenie e gjallë u shndërrua në simbol, nga një princ në një epokë, nga një emër në një përjetësi.
Ai nuk lindi thjesht si njeri, ai u shpall si ogur. Në rrëfimin e Marin Barleti, që mbetet themel i kujtesës sonë historike, lindja e tij paraprihet nga një vizion që i përket mitit. Nëna e tij, Vojsava, pa në ëndërr një dragua që mbulonte Epirin, një krijesë e fuqishme që përpinte me egërsi armiqtë dhe ruante kufijtë e botës së krishterë. Një simbolikë që nuk është thjesht imagjinatë, por një përpjekje e kohës për të gjetur gjuhën e duhur për të përshkruar të jashtëzakonshmen.
Dhe i ati, Gjon Kastrioti, nuk e pa këtë si një ankth, por si një shpallje. Ai e lexoi ëndrrën si profeci, se nga kjo lindje do të dilte një luftëtar i papërsëritshëm, një strateg i lindur, një mbrojtës i krishterimit dhe një kundërshtar i pamëshirshëm i Perandoria Osmane. Historia do ta vërtetonte këtë jo si dëshirë, por si fakt.
Sepse Gjergj Kastrioti Skënderbeu nuk ishte vetëm një komandant që fitoi beteja, ai ishte një arkitekt i qëndresës. Në një kohë kur Europa lëkundej nën presionin e një fuqie në zgjerim, ai ngriti një bastion të vogël, por të pathyeshëm, që për dekada i rezistoi një perandorie të frikshme. Ai nuk mbrojti vetëm territore, ai mbrojti një ide, idenë e lirisë, të identitetit, të qëndrimit përballë asgjësimit.
Figura e tij tejkalon historinë, sepse përmasat e veprës së tij janë të tilla që historia shpesh nuk mjafton për ta mbajtur. Ajo kërkon legjendën. Dhe në këtë kufi të padukshëm mes faktit dhe mitit, ai qëndron si një dritë që nuk shuhet, një “zemërluan” dhe “mendjendritur”, një mjeshtër i artit ushtarak dhe i vendimeve që përcaktojnë fatet e kombeve.
Historiani kroat Milan Šufflay do ta përkufizonte si “krijesa më hyjnore e kësaj race luftëtare”, një vlerësim që nuk është vetëm lavdërim, por një përpjekje për të përkufizuar të papërkufizueshmen. Sepse madhështia e Skënderbeut nuk qëndron vetëm në fitoret e tij, por në jehonën që ato krijuan në ndërgjegjen europiane të kohës.
Ai ishte kalorësi që krishtërimi pa si mburojë, princi që Arbëria njohu si shpirt, dhe figura që historia e përjetësoi si emblemë. Në të, Shqipëria nuk gjeti vetëm një mbrojtës, por një identitet të artikuluar me shpatë dhe mendje, me gjak dhe vizion.
Sot, kur përkujtojmë lindjen e tij, nuk po kujtojmë thjesht një datë. Po rikthejmë në vetëdije një themel. Sepse historia e Gjergj Kastrioti Skënderbeu nuk është vetëm e shkuara jonë, është një thirrje e përhershme për të qenë të denjë për atë që ai përfaqësonte.
Ai ishte dhe mbetet, një kapitull i pashlyeshëm i lavdisë, një testament i qëndresës, një dëshmi se edhe në kohët më të errëta, një njeri mund të bëhet dritë për një komb dhe u bë… dielli që shndrin në qiellin arbëror, dielli që driti me mrekulli qëndrese në shënjimet që lartësuan shqiptarët në kreshtën e krenarisë.
