[…]
Dashuria… e shndërron subjektin dhe objektin e takimit erotik në personal unik… Guri i saj themelor është liria: misteri i personit.
[…]
Shndërrimi i objektit erotik në person e bën personin menjëherë një subjekt që zotëron vullnet të lirë. Objekti që dëshiroj bëhet një subjekt që më dëshiron – ose më refuzon. Heqja dorë nga sovraniteti personal dhe pranimi vullnetar i servitutit përfshin një ndryshim të vërtetë të natyrës: nëpërmjet urës së dëshirës reciproke objekti bëhet subjekt dëshirues dhe subjekti bëhet objekt dëshirues. Dashuria, pra, përfaqësohet në formën e një nyje. Një nyjë e bërë nga dy liri të ndërthurura.
Nëse marrëdhënia është rezultat i aksidentit apo paracaktimit, për të arritur përmbushjen kërkohet bashkëpunimi i vullnetit tonë. Dashuria, çdo dashuri, nënkupton një sakrificë; dhe ne e zgjedhim atë sakrificë pa rrahur syrin. Ky është misteri i lirisë… Shkurt, dashuria është liri e personifikuar, liri e mishëruar në trup dhe në shpirt.
Sa të pasigurta dhe të pakapshme janë idetë me të cilat ne përpiqemi të shpjegojmë misterin e dashurisë. Një mister që është pjesë e një misteri më të madh: njeriu, i cili, i pezulluar mes rastësisë dhe domosdoshmërisë, e shndërron gjendjen e tij të vështirë në liri.
[…]
Ekziston një lidhje intime, shkakësore midis dashurisë dhe lirisë.
Dashuria e vërtetë konsiston pikërisht në shndërrimin e oreksit për zotërim në dorëzim.
Dashuria njerëzore është bashkimi i dy qenieve që i nënshtrohen kohës dhe aksidenteve të saj: ndryshimi, sëmundja, vdekja.
Edhe pse nuk na shpëton nga koha, ajo i hap një çarje, saqë në një moment shfaqet natyra kontradiktore e dashurisë: ajo gjallëri që shkatërron pafundësisht vetveten dhe rilind, që është gjithmonë si tani dhe kurrë.
Dashuria është jeta e plotë, në një me vetveten: e kundërta e ndarjes. Në ndjesinë e përqafimit mishor, bashkimi i çiftit bëhet ndjenjë, dhe ndjenja nga ana tjetër bëhet vetëdije; dashuria është zbulimi i unitetit të jetës. Por në atë çast uniteti kompakt thyhet në dysh dhe koha rishfaqet: është një vrimë e madhe që na gëlltit…
Shkrirja totale përfshin pranimin e vdekjes. Pa vdekje, jeta – e jona, këtu në këtë tokë – nuk është jetë. Dashuria nuk e mposht vdekjen, por e bën atë një pjesë integrale të jetës.
Ashtu si të gjitha krijimet e mëdha të njerëzimit, dashuria është e dyfishtë: është lumturia dhe fatkeqësia më e madhe… Të dashuruarit kalojnë vazhdimisht nga rrëmbimi në dëshpërim, nga trishtimi në gëzim, nga zemërimi në butësi, nga dëshpërimi në sensualitet… I dashuruari është i shtyrë vazhdimisht. nga emocionet kontradiktore. Gjuha popullore, në të gjitha kohërat dhe në të gjitha vendet, ka shumë shprehje që përshkruajnë cenueshmërinë e një personi të dashuruar: dashuria është një plagë, një lëndim. Por siç thotë Shën Gjoni i Kryqit, ajo është “një plagë që është dhuratë”, një “kauterim i butë”, një “plagë e këndshme”. Po, dashuria është një lule gjaku. Është gjithashtu një hajmali: dobësia e të dashuruarve i mbron ata. Mburoja e tyre është mungesa e mbrojtjes; armatimi i tyre është lakuriqësia e tyre.
[…]
Megjithatë, pavarësisht nga të gjitha sëmundjet dhe fatkeqësitë që sjell, ne gjithmonë përpiqemi të duam dhe të jemi të dashur. Dashuria është gjëja më e afërt në këtë tokë me lumturinë e të bekuarve.
Dashuria nuk na ruan nga rreziqet dhe fatkeqësitë e ekzistencës. Asnjë dashuri, madje as ato që janë më paqësore dhe të lumtura, nuk i shpëton fatkeqësive dhe fatkeqësive të kohës. Dashuria, çdo dashuri, përbëhet nga koha dhe asnjë dashuri nuk mund ta shmangë katastrofën e madhe: i dashuri i nënshtrohet sulmeve të moshës, dobësisë dhe vdekjes.
Nuk ka ilaç për kohën. Ose, të paktën, ne nuk e dimë se çfarë është. Por ne duhet të besojmë në rrjedhën e kohës, duhet të jetojmë.
[…]
Ne jemi koha dhe nuk mund t’i shpëtojmë dominimit të saj. Ne mund ta shpërfytyrojmë atë, por jo ta mohojmë ose ta shkatërrojmë. Kështu kanë bërë artistët e mëdhenj, poetët, filozofët, shkencëtarët dhe disa njerëz të veprimit. Dashuria, gjithashtu, është një përgjigje: sepse është kohë dhe e krijuar nga koha, dashuria është njëkohësisht vetëdija e vdekjes dhe një përpjekje për ta bërë çastin një përjetësi. Të gjitha dashuritë janë të keqtrajtuara, sepse të gjitha janë krijuar nga koha, të gjitha janë lidhja e brishtë midis dy krijesave të përkohshme që e dinë se do të vdesin. Në të gjitha dashuritë, edhe më tragjike, ka një çast lumturie që nuk është e ekzagjeruar ta quash mbinjerëzore: është një fitore me kalimin e kohës, një vështrim nga ana tjetër, e asaj që është një këtu, ku asgjë nuk ndryshon dhe çdo gjë që është, në të vërtetë është.
Dashuria nuk e mposht vdekjen; është një bast kundër kohës dhe aksidenteve të saj. Nëpërmjet dashurisë ne kapim një vështrim, në këtë jetë, të jetës tjetër. Jo e jetës së përjetshme, por… e gjallërisë së pastër.
[…]
Dashuria nuk është përjetësi; as nuk është koha e kalendarëve dhe e orëve, kohë e njëpasnjëshme. Koha e dashurisë nuk është as e madhe as e vogël; është perceptimi i të gjitha kohërave, i të gjitha jetëve, në një çast të vetëm. Nuk na çliron nga vdekja, por na bën ta shohim ballë për ballë… Ne jemi teatri i përqafimit të të kundërtave dhe i shpërbërjes së tyre, i zgjidhur në një notë të vetme që nuk është pohim apo mohim, por pranim… prania që shpërbëhet në shkëlqim: vitalitet i pastër, një rrahje zemre e kohës.
Përgatiti: Albert Vataj
