Këtë natë kuptova që ti ishe, një grimcë jete e ardhur nga asgjëja. Po qëndroja me sy hapur në errësirë e papritmas në këtë terr, u ndez një dritë qartësie, ti ishe. Ekzistoje. Qe sikur të ndieja një plumb në gjoks. Më ndaloi zemra. Kur rinisi të rrihte me goditje të shurdhëta e të hutuara, kuptova se po rrokullisesha në një pus ku gjithçka ishte e paqartë e terrorizuese. Tani jam këtu, e mbyllur me çelës brenda një frike që më lag fytyrën, flokët, mendimet. E në të humbas. Përpiqu të kuptosh: nuk është frika nga të tjerët. Nuk pyes për të tjerët. Nuk është frika ndaj Zotit. Unë nuk besoj në Zot. Nuk është frikë ndaj dhimbjes. Nuk i trembem dhimbjes. Është frika për ty, ndaj rastësisë që të shkuli nga asgjëja për të të ngjitur në kërthizën time. Nuk kam qenë kurrë gati për të të pritur, edhe pse të kam kërkuar shumë. Kam shtruar gjithmonë pyetjen mizore: Po sikur të mos i pëlqejë të lindë? Po sikur një ditë ti të më qortoje duke britur: “Kush të tha të më sillje në botë, pse më solle, pse?”
Jeta është një mundim i tillë, mor bir. Është një luftë që përsëritet çdo ditë, e momentet e gëzueshme të saj janë aq të shkurtra e paguajnë një çmim mizor. Si mund ta di se nuk do ishte e drejtë të të hidhja tej, si mund të kuptoj se nuk do t’i rikthehesh heshtjes? Nuk mundesh të më flasësh. Grimca jote e jetës është veçse një nyje celulash të sapokrijuara. Ndoshta nuk është as jetë, veç mundësi jete. E megjithatë do jepja gjithçka që ti të më ndihmoje me një shenjë, me një sinjal. Nëna ime thotë se unë ia dhashë dikur e prandaj më solli në botë. Nëna ime, ta dish, nuk më donte. U nisa gabimisht, në një moment zbavitjeje të dikujt. E që të mos lindja çdo natë shkrinte në ujë një ilaç. Më pas e pinte duke qarë. E pi deri në natën kur unë lëviza, brenda kërthizës së saj, e godas më shkelm për t’i thënë mos më hidh tej. Ajo ishte duke vendosur gotën në buzë. E largon menjëherë duke e derdhur në tokë. Disa muaj më pas unë rrotullohesha fitimtare në diell e se qe mirë apo keq nuk e di. Kur jam e lumtur, mendoj se qe një e mirë, kur jam e palumtur, them se qe një e keqe. Edhe kur jam e palumtur, mendoj se do më vinte keq të mos lindesha, pasi asgjëja është më e keqja e asgjësë. Unë, po ta përsëris, nuk i trembem dhimbjes. Ajo lind me ne, rritet me ne e me të mësohemi si me faktin se kemi dy krahë e dy këmbë. Unë në fund të fundit nuk i trembem as vdekjes, pasi një që vdes, do të thotë se ka lindur, se ka dalë nga asgjëja. Unë i trembem asgjësë, mosqenies, detyrimit për të thënë se nuk isha, rastësisht, o gabimisht, apo thjesht për zbavitjen e tjetrit.
Shumë gra pyesin: Pse të sjell në botë një fëmijë? Për të pasur uri, për të pasur ftohtë, për t’u tradhtuar, fyer, për të vdekur i vrarë në luftë apo nga sëmundja? E mohojnë shpresën që uria e tij të ngopet, që i ftohti i tij të ngrohet, që besnikëria e respekti të jenë miq, që të jetojë gjatë duke tentuar të eliminojë sëmundjet e luftën. Ndoshta ato kanë të drejtë.
Po asgjëja duhet preferuar ndaj vuajtjes? Unë madje dhe në intervalet kur qaj për falimentimet e mia, deluzionet e mia, hallet e mia, konkludoj se të vuash është më mirë se asgjëja. E po ta shtoj këtë jetë me dilemën lind o nuk lind, përfundoj duke eksklamuar se lindja është më mirë se moslindja. Si thua, është e drejtë të shtrosh një arsyetim të tillë edhe për ty? Nuk është si të të sjellësh në botë për veten time e mjafton? Nuk më intereson të sjell në botë për vetveten e mjaft. Madje, nuk kam aspak nevojë për ty.
Do të jesh burrë o grua?
Do të doja të ishe grua. Do të doja që ti të provoje një ditë atë që po provoj unë: nuk jam aspak dakord me nënën time që thotë se të lindësh grua është një fatkeqësi. Nëna ime, kur ishte e hidhëruar, pëshpëriste: Ah sikur të kisha lindur burrë! E di: është një botë e fabrikuar për burrat e për burrat, diktatura e tyre është kaq antike që shkon deri te mënyra e shprehjes. Thuhet burrë për të thënë burrë e grua, thuhet fëmijë për të thënë djalë o vajzë, thuhet bir për të thënë bir o bijë, thuhet vrasës për të treguar një burrë o një grua. Në legjendat që meshkujt kanë krijuar për të shpjeguar jetën, krijesa e parë nuk është një grua, por një burrë i quajtur Adam. Eva vjen më pas për ta argëtuar e për të krijuar telashe. Në pikturat që zbukurojnë kishat e tyre, Zoti është një plak me mjekër: kurrë një plakushe me flokë të bardhë. E të gjithë heronjtë e tyre janë meshkuj: nga ai Prometeu që zbuloi zjarrin, tek Ikari që tentoi të fluturonte e deri tek Jezusi që e shpallin si biri i Shpirtit të Shenjtë – pothuajse sikur gruaja nga e cila lindi të ishte një inkubatriçe apo një dado. E megjithatë, pikërisht për këtë të jesh grua është kaq tërheqëse. Është një aventurë që kërkon kaq kurajo, një sfidë që nuk të mërzit kurrë. Do të kishe kaq gjëra për të bërë po të lindje grua. E për ta nisur do të të duhej të luftoje për të bindur se Zoti, po të ekzistonte, mund të ishte dhe një plakë me flokë të bardhë apo një vajzë e bukur. Më pas do të të duhej të shpjegoje se mëkati nuk lindi në ditën kur Eva këputi mollën: në këtë ditë lindi një virtyt i mrekullueshëm i quajtur mosbindja. Në fund do të të duhet të luftosh për të demonstruar se brenda trupit tënd të lëmuar e me forma, ndodhet një inteligjencë që ulëret për t’u dëgjuar. Të jesh nënë nuk është një zanat. Nuk është as një detyrë. Është vetëm një e drejtë midis shumë të drejtash. Do të lodhesh shumë duke ulëritur. E shpesh, pothuajse gjithmonë do të humbësh. Por nuk duhet të skurajohesh. Të luftosh është shumë bukur se sa të fitosh, të udhëtosh është shumë më argëtuese se sa të mbërrish: kur ke arritur o ke fituar , të kesh është një boshllëk i madh. E për të kapërcyer këtë boshllëk duhet të rifillosh udhëtimin, të krijosh zbulime të reja. Po shpresoj që ti të jesh një grua, pavarësisht se unë të quaj bir. E shpresoj që ti të mos thuash kurrë atë që thotë nëna ime. Unë nuk e kam thënë kurrë.
Po dhe po të lindje burrë, unë do të isha e kënaqur njëlloj. E ndoshta më shumë, sepse do të të kursehen kaq shumë injorime, shumë shërbime, shumë abuzime. Po të lindje burrë për shembull, nuk do kishe frikë se mos të përdhunonin në errësirën e një rruge. Nuk do të nevojitej një fytyrë e bukur për t’u pranuar me vështrimin e parë, as një trup i bukur për të fshehur inteligjencën. Nuk do t’u nënshtrohesh paragjykimeve dashakeqëse kur të flesh me kë të të pëlqejë, nuk do të dëgjosh të të thuhet se mëkati lindi kur këpute një mollë. Mund të luftosh më rehatisht për të bindur se Zoti dhe po të ekzistonte mund të ishte një plakushe me flokë të bardha ose një vajzë e bukur. Mund të mos bindesh pa u tallur, të dashurosh pa u zgjuar natën me ndjenjën se po rrokullisesh në një pus, të mbrohesh pa u insultuar. Natyrisht do të të takojnë skllavëri të tjera, padrejtësi të tjera: as dhe për një burrë jeta nuk është as e lehtë, ta dish. Derisa të kesh muskuj të fortë do të të kërkojnë të mbash sa më shumë pesha, do të imponojnë përgjegjësi arbitrare. Derisa të kesh mjekër, do të qeshin po të qash, madje dhe kur të kesh nevojë për ngrohtësi. Derisa të kesh një bisht para, do të të urdhërojnë të vrasësh ose të vritesh në luftë, do të kërkojnë pjesëmarrjen tënde për të vendosur tiraninë e krijuar në shpella. E megjithatë apo pikërisht për këtë, të jesh një burrë është gjithashtu një aventurë e mrekullueshme: një detyrë që nuk do të zhgënjejë kurrë. Të paktën shpresoj, pasi po të lindësh burrë, do të jesh një burrë siç unë e kam ëndërruar gjithmonë: i ëmbël me të dobëtit, i egër me prepotentët, zemërgjerë me këdo që të do të mirën, i pamëshirshëm me atë që të urdhëron. E në fund, armik i cilitdo që tregon se Jezusi është biri i Babait të Shpirtit të Shenjtë, e jo i gruas që e lindi. Biri im, po përpiqem të të shpjegoj se të jesh burrë nuk do të thotë të kesh një bisht para, do të thotë të jesh një person. E mbi të gjitha mua më intereson të jesh një person. Është një fjalë e mrekullueshme fjala person, pasi nuk vë limite midis burrit e gruas, nuk vë barrikada midis kush ka bisht e kush jo. Nga ana tjetër filli që ndan kush ka bisht e kush jo është një fill aq i hollë, që praktikisht shprehet me aftësinë e pjekurisë o jo të një krijese në kërthizë. Zemra e truri nuk kanë seks. As sjellja. Po të jesh një person me zemër e tru, mbaj mend se unë nuk do të jem nga ata që do të urdhërojnë të sillesh në këtë mënyrë a në tjetrën, femër a mashkull qofsh. Do të të kërkoj vetëm të shfrytëzosh mirë mrekullinë e ardhjes në jetë, të mos i dorëzohesh kurrë frikës. Është një shtazë përherë në pritë, frika. Na kafshon të gjithëve, çdo ditë e janë pak ata që nuk lejojnë të kafshohen nga ajo. Në emër të kujdesit, të komoditetit e të herë dhe të urtësisë. Frikësohen kur kërcënohen nga rreziku e sapo ai largohet, njerëzit bëhen arrogantë. Nuk duhet të shmangësh kurrë rrezikun, edhe kur frika të frenon. Të vish në jetë është vetë një rrezik i pendimit se pse ke ardhur. Në vend të frikës unë ndiej një lloj melankolie, një lloj pakënaqësie që zbeh edhe humorizmin tim. Më vjen keq të vdes, po. E nuk harroj kurrë atë çka më thënë Ana Magnani vite më parë: “Oriana ime, nuk është e drejtë të vdesësh, meqenëse kemi lindur”.
Sa të çuditshëm jemi ne njerëzit
Shoqja ime thotë se e çmendura qenkam unë. Ajo, që është e martuar, ka bërë katër dështime në tre vjet. Dy fëmijë i kishte, një i tretë do të ishte i papranueshëm, thotë. As pulat nuk i sjellin në jetë gjithë zogjtë që mund të bënin. Nëse nga çdo vezë e pllenuar do të lindej një zog, ky planet do të ishte bërë qymez. E di ti që shumë pula pijnë vezë? E di që i ngrohin vetëm një a dy herë në vit? Po lepujt: e di ti që disa lepurushë hanë lepujt e lindur të dobët për të rritur të tjerët? Nuk do ishte më mirë t’i asgjësonin që në fillim, në vend që t’i sillnin në këtë botë sa për t’i ngrënë apo për t’u ngrënë? Sipas meje do ishte shumë më mirë të mos i ngjiznin fare. Por, sapo guxoi të shkruar këtë arsyetim, shoqja ime merr zjarr. Përgjigjet se është e vërtetë që ajo përdorte hapje prandalues. Nuk i vinte mirë, megjithatë i përdorte. Pastaj një natë harroi t’i pinte, dhe nga këtu erdhi dështimi i parë. Me sondë, thotë. Nuk e kam kuptuar dhe aq mirë se ç’është kjo sonda. Ma do mendja se është një si punë shtize që vret. Nga ana tjetër kam kuptuar që e përdorin shumë gra, megjithëse e dinë që të sjell vuajtje të mëdha e nganjëherë përfundon edhe në burg.
Ti po pyet veten ç’më ka gjetur që këto ditë të flas vetëm për gjëra të këtilla? Nuk e di pse. Ndoshta nga që të tjerët ma përmendin dështimin oreminut. Ndoshta ngaqë në një farë pike më shkoi në mendje edhe mua. Ndoshta ngaqë nuk dua t’ia besoj askujt mëdyshjen që më helmatis shpirtin. Vetë mendimi që të të vras, sot më vret, e prapëseprapë më qëllon ta marr parasysh. Më ngatërron ajo puna e pulave. Më ngatërron inati i shoqes sime kur i tregoj fotografinë tënde dhe shenjoj me gisht sytë e tu, duart e tua. Ajo më përgjigjet se për t’i parë vërtetë syçkat e tua, për t’i parë vërtetë doçkat e tua, nuk do të bënte punë as mikroskopi. Bërtet duke më thënë se jetoj me fantazira, se mundohem t’u vesh arsyetime ndjenjave të mia, ëndrrave të mia. Arriti deri dhe të më thosh: “Po larvat e bretkosave që ti i heq me shkop nga shatërvani i kopështit që të mos bëhen bretkosa e të mos të çajnë veshët natën duke bërë kuak-kuak?” E di, po tregohem e pamëshirshme duke të vënë në dijeni mbi ligësitë e botës ku bëhesh gati të hysh, mbi lemeritë e përditëshme që ne kryejmë, dhe po të parashtroj koncepte kaq të ndërlikuara. Por dalëngadalë po piqet tek unë bindja se ti më kupton, ngaqë i di të gjitha qysh tani. Zura ta mendoj ditën kur torturoja trurin duke u përpjekur të të shpjegoja që toka është e rrumbullakët si veza jote, që deti është i mbushur me ujë si ai ku ti pluskon, dhe nuk arrija të shpjegoja atë që doja. Befas më paralizoi mendimi mos ndoshta orvatja ime ishte e kotë, mos ti i dije të gjitha madje më mirë se unë, dhe nuk më ndahet më dyshimi mos i kam rënë në të. Nëse në vezën tënde ka një gjithësi, pse u dashka të mungojë mendimi? A nuk thonë ca që nënndërgjegja është kujtimi i të qenit paralindjes? Është kështu? Atëherë, pa më thuaj, ti që i di të gjitha: kur fillon jeta? Më thuaj, të përgjërohem: ka zënë fill vërtetë jeta jote? Qysh kur? Nga çasti kur pikla e dritës që ne e quajmë spermë shkoi dhe çau qelizën? Nga çasti kur të çeli një zemër dhe zuri të pomponte gjak? Nga çasti kur të lulëzoi një tru, një palcë kurrizore, dhe nise të merrje trajtë njerëzore? Apo ai çast nuk ka arritur ende dhe ti je veç një motor në ndërtim e sipër? Ç’nuk do të jepja vogëlush, për ta thyer memecërinë tënde, për të depërtuar në burgun që të mbështjell dhe që unë e mbështjell, ç’nuk do të jepja për të të parë, për të dëgjuar përgjigjen tënde.
Çfarë çifti i çuditshëm që jemi ne të dy, ë? Gjithçka te ti varet nga unë dhe gjithçka te unë varet nga ti: po u sëmure ti, sëmurem edhe unë, po vdiqa unë vdes edhe ti. Porse ti nuk mundesh të komunikosh me mua dhe unë nuk mundem të komunikoj me ty. Sado e pamasë qoftë dituria jote, ti nuk e di as ç’fytyrë kam, as ç’moshë jam, as ç’gjuhë flas. Ti nuk e di nga vij, ku ndodhem, me ç’punë merrem. Po të doje të më përfytyroje, nuk do të kishe asnjë element për të marrë me mend në jam e bardhë apo e zezë, e re apo plakë, e gjatë apo e shkurtër. Dhe unë rri e vras mendjen në je bërë apo jo njeri! Kurrë dy të huaj, lidhur me të njëjtin fat, nuk kanë qenë kaq të huaj sa ne të dy. Kurrë dy të panjohur, lidhur me të njëjtin trup, nuk kanë qenë kaq të panjohur, kaq të largët sa ne të dy.
Fëmija në bark të nënës nuk është as pronë e Zotit, as e shtetit, as e nënës
Fjeta keq dhe pata ca dhembje pëfund barkut: ishe ti? Përpëlitesha gjithë angështi në shtrat, dhe gjumi ishte një lëmsh ankthesh absurde. Në njërin ishte yt atë, dhe qante. Nuk e kisha parë kurrë të qante, nuk e mendoja të ishte i zoti të qante. Lotët e tij binin me një zhurmë të mbytur plumbi në shatërvanin e kopshtit tim që ishte plotepërplot meshirita të pafund e të jargët. Brenda shiritave kishte ca vezë të vockla të zeza me një si punë bishti: larvat e bretkosave. Nuk e përfillja shumë tët atë, merresha vetëm me larvat të cilat i vrisja që të mos rriteshin e të mos bëheshin bretkosa e të mos më linin pa gjumë duke bërë kuak-kuak. Ishte punë e lehtë: mjaft t’i ngrije shiritat me një shkop dhe t’i vije në barin e kopshtit ku pastaj dielli do t’u merrte frymën. Do t’i terte. Por shiritat rrëshqisnin, të jargët, me ca përpëlitje të zhdërvjellta, dhe binin në ujë e zhyteshin në llum: nuk arrija t’i vija mbi bar. Pastaj yt atë reshti së qari dhe u vu të më ndihmonte: ia doli t’i hiqte pa vështirësi. Me një degë peme ngrinte nga uji shiritat, atij nuk i rrëshqisnin, dhe i grumbullonte mbi bar. Me metodë, i qetë. Dhe unë vuaja prej kësaj. Sepse ishte njëlloj si të shihje dhjetra, qindra fëmijë, që u merrej fryma e tereshin në diell. E lebetitur, ia hoqa shkopin dore dhe brita: “Lëri të qetë! Ti për vete je lindur, lëri dhe ata të linden”. Në makthin tjetër kishte një kangur. Ishte kangure. Nga barku i saj doli një njomëzak, një si krimb i butë e i brishtë. Pa përreth i lebetitur, thua se po përpiqej të kuptonte ku qe, dhe nisi të kacavarej nëpër trupin leshtak. Ecte ngadalë, me mundim, përplasej, zvarritej, gbonte, por më në fund e mbërriti trastën dhe me një mundim të fundit të stërmadh u hodh brenda me kokë.
Unë e kuptoja që nuk ishe ti, që ishte embrioni i kangurit, i cili lindet ashtu ngaqë del para kohe nga burgu i vezës dhe e përfundon formimin e vet jashtë barkut të mëmës. Porse unë i flisja si të ishe ti. E falenderoja që kishte ardhur të më tregonte se nuk ishte send, por qenie. I thosha se tani ne nuk ishim më dy të huaj, dy të panjohur, dhe qeshja e lumtur. Qeshja… Por ja ku ia behu gjyshja. Ishte shumë plakë, dhe shumë e trishtë. Mbi shpatullat e saj të kërrusura dukej sikur rëndonte gjithë pesha e kësaj bote. Në duart me rrudha mbante një kukull me sytë e mbyllur dhe me kokën shumë të madhe. Thoshte: “Sa e lodhur jam. Po laj haqet e dështimeve. Kam bërë tetë fëmijë dhe tetë dështime. Po të kisha qenë e pasur do të kisha patur gjashtëmbëdhjetë fëmijë dhe asnjë dështim. Nuk është e vërtetë që ia merr dorën, çdo herë është si hera e parë. Por këtë prifti nuk e kuptonte.” Kukulla ishte sa një kryq nga ata që mbahen në xhep. Duke e ngritur lart si kryq, gjyshja hyri në një kishë dhe ra në gjunjë përballë një rrëfyestoreje dhe zu të pëshpërisë diçka me buzët pranë rrjetës. Nga brenda rrëfyestores u çua një zë i keq, zëri i priftit: “Ti ke vrarë një njeri! Ke vrarë një njeri!” Gjyshja dridhej nga frika mos dëgjonin të tjetër. Lutej: “Mos bërtisni, At, ju përgjërohem! Do të më fusni në burg. Ju përgjërohem”. Mirëpo prifti nuk e ulte zërin dhe atëherë gjyshja ua mbathi këmbëve. Vraponte nëpër rrugë, e ndjekur nga policët, dhe të dhembte shpirti tek shihje një plakë që rendte ashtu. Mua mend më binte të fikët për të dhe mendoja: do t’i plasë zemra, do të vdesë. Policët e mbërritën te dera e shtëpisë. I shkulën nga duart kukullën dhe i lidhën krahët. Ajo tha, ballëlart: “Jam e penduar, por do ta bëj sërish. Nuk e bëj kurrë me dëshirë, por nuk mund të mbaj me bukë shumë fëmijë. Nuk mundem.” Më zgjuan ato dhembjet përfund barkut.
Nuk duhet ta takoj më shoqen time. Fjalët e saj m’i shkaktojnë makthet. Mbrëmë më ftoi për darkë: i shoqi nuk ishte aty, iu duk rast i mirë për të më folur për ty, dhe më hëngri shpirtin. Na doli se një fizikant, një farë doktor H. B. Munson, qenkësh i një mendjeje me shoqen time. Deri edhe fetusi, shpall ai, është materie pothuajse e plogët, gati-gati një bimë që mund të shkulet me lugë. Shumë-shumë mund ta marrim si “sistem të ndërlidhur aftësish të paplotësuara”. Ndërsa, sipas disa biologëve, qenia njerëzore zë fill me ngjizjen pasi veza e pllenuar përmban ADN: acidin dezoksiribonukleik, i cili është baza e proteinave që formojnë një individ. Tezë së cilës doktor Munsoni i kundërvihet duke thënë se edhe spermatozoidi, edhe veza e pllenuar përmbajnë ADN: a mund t’i konsiderojmë vezën dhe spermatozoidin qenie njerëzore? Pastaj ka një grup mjekësh, sipas të cilëve një qenie njerëzore u bëkësh qenie njerëzore pas njëzet e tetë javësh, domethënë kur është në gjendje të mbijetojë jashtë barkut të nënës, ndonëse antropologët, sipas të cilëve edhe një i porsalindur nuk është qenie njerëzore, por bëhet i tillë vetëm nëse u nënshtrohet ndikimeve kulturore dhe shoqërore. Gati plasi sherri. Shoqja ime shprehej në të mirë të opinionit të antropologëve, ndërsa unë anoja nga ai i biologëve. E acaruar, më paditi se po mbaja anën e priftërinjve: “Je e krishterë, e krishterë, e krishterë!”. Nuk jam e krishterë dhe ajo e di. Përveç kësaj, u mohoj priftërinjve çdo lloj të drejte për të ndërhyrë në këtë çështje, dhe ajo e di. Por nuk mundem, kurrësesi nuk mundem të pranoj parimet e padrejta të doktor Munsonit. Nuk mundem kurrsesi nuk mundem t’i kuptoj ato që futin një sondë në bark si të jenë duke bërë një purgë për të hequr ushqimin e patretur. Vetëm nëse…
Vetëm nëse çfarë? Po tradhtoj vendimin që kam marrë? Më dukej sikur tani isha e sigurtë, sikur i kisha kaluar përbukuri gjithë pasiguritë, gjithë dyshimet. Pse tani kthehen, nën petkun e mijëra arsyeve të kërkuara me qiri? Të jetë për faj të kësaj ligështie që më bën të më merren mendtë, për faj të këtyre dhembjeve që më therin barkun? Duhet ta mbaj veten, vogëlush. Duhet t’i mbetem besnik vetes dhe ty. Duhet të të çoj deri në fund, në mënyrë që kur të rritesh të jesh dikush që nuk i ngjan, as prifit që bërtiste në ëndërr, as shoqes sime e doktor Munsonit të saj, as policëve që i lidhnin krahët gjyshes. I pari të quan “pronë të Zotit”, e dyta të quan “pronë të nënës”, të tretët të quajnë “pronë të shtetit”. Ti nuk i përket, as Zotit, as Shtetit, as mua. I përket vetes tënde dhe kaq. Tekefundit je ti që e ke marrë nismën dhe unë gaboja kur besoja se po të detyroja të zgjidhje. Duke të mbajtur, unë s’bëj tjetër veçse i përulem urdhrit që më dhe kur u ndez pikla jote e jetës. Mes meje dhe teje, viktima e mundshme nuk je ti, vogëlush: jam unë. A s’kërkon të më thuash këtë kur i vërsulesh si vampir trupit tim? A s’kërkon të më vërtetosh këtë kur më dhuron të përzierët? Jam keq. U bë një javë që lodhem kur punoj. Më është fryrë një këmbë. Do ishte e tmerrshme po të hiqja dorë nga udhëtimi që tashmë kam përcaktuar. Dhe komendatori duket sikur e ka kuptuar. Me një zë pothuajse kanosës sot më pyeti “nëse mundem” dhe shtoi se ai e uronte një gjë të tillë. Bëhet fjalë për një projekt të rëndësishëm, të nisur posaçërisht për mua. Ai e ka për zemër, po kështu edhe unë. Po të mos mundja të shkoja… Patjetër që do të shkoj. A nuk tha edhe mjeku se shtatzania nuk është sëmundje, është gjendje normale, se duhet të vazhdoj të bëj atë që kam bërë gjithmonë? Ti nuk do të më tradhtosh.
Regjimi i shtratit është ngujim
Ndodhi diçka që nuk e kisha parashikuar: mjeku më vuri në regjim shtrati. Dhe ja se ku jam, e ngujuar. Duhet të rri shtrirë dhe pa lëvizur. Nuk është gjë e lehtë, më kupton besoj, meqë jetoj vetëm: po ra zlija, duhet të ngrihem për të hapur derën. E duhet të ha, duhet të lahem: për të bërë një kafe apo për të shkuar në banjo, më duhet të çohem nga shtrati. Apo jo? Me ushqimin, hëpërhë, merret shoqja ime. I dhashë çelësat dhe dy herë në ditë vjen të më sjellë për të ngrënë, e shkreta ajo. I thashë: “Nuk deshe të bësh në fëmijë të tretë dhe ja, tani të duhet të birësosh një të rritur.” M’u përgjigj se një e rritur është më mirë se një foshnje: nuk ka nevojë t’i japësh gji. E beson ti po të të them që shoqja ime është e mirë? E mirë është. Dhe jo vetëm ngaqë vjen e më ndihmon: por ngaqë nuk ma ka zënë më në gojë, as atë Munsonin, as ata antropologët e vet. Befas duket në merak të madh, gjithë frikë mos të të humb. Mos u shqetëso: nuk ka rrezik. Mjeku i bëri sërish analizat dhe mbërriti në përfundimin se ti po ecën mirë, regjimi i shtratit është një masë kundër dhembjeve që, sipas tij, janë për shkaqe krejt të tjera. U bëre dy muajsh dhe dy muajt shënojnë një kalim mjaft delikat: kalimin gjatë të cilit embrioni shndërrohet në fetus. Ti po formon qelizat e tua të para kockore, që do të zëvendësojnë kërcet. Po zgjat këmbët, njësoj si në pemë që shtrin përpara degët e veta, e në këmbkat e tua tashmë lulëzojnë gishtat. Duhet të bëjmë kujdes deri në fund të muajit të tretë, pastaj mund t’i marrim gjërat më nge si më parë: ja, as dy javë nuk do të zgjasë kjo punë e të ndenjurit shtrirë në shtrat. Komendatorit i thashë se më kishte zënë bronkiti. E besoi, dhe më siguroi se udhëtimi mund të presë: ka ende shumë gjëra për t’u vën në vijë. U gëzova: po ta dinte si qëndron puna, mund të më zëvendësonte. Shumë-shumë, do më pushonte nga puna. Dhe do ta kishim patur pisk pastaj: me se do të mbaheshim? Për më tepër, yt atë nuk është bërë më i gjallë. Nuk ia ka ënda të përzihet, me sa duket. Të vjen keq? Mua aspak: ajo pak gjë që ndjeja për të u shua krejt në dy telefonata. Madje në faktin që më foli në telefon dhe jo duke më parë në sy. Kur u kthye mund të ishte dukur një herë këtej, apo jo? E di mirë që nuk do t’i kërkoj të martohemi, që nuk ia kam kërkuar kurrë, që nuk dua të martohem, që nuk do ta dua kurrë: ç’e mban atëherë që nuk vjen? Ndoshta e ndjen veten në faj që ka rënë në shtrat me mua? Një ditë gjyshja vajti të rrëfehej vërtetë dhe prifti i dha këtë këshillë: “Mos bjer në shtrat me tët shoq, mos bjer në shtrat!” Tekefundit, për ca njerëz, faji i vërtetë që bëjnë një mashkull e një femër, është të rënët në shtrat. Për të mos bërë fëmijë, thonë, mjafton të bëhesh i dëlirë. Bukur fort: meqenëse është pak si e vështirë të përcaktosh kush duhet të jetë i dlirë e kush jo, le të bëhemi të gjithë të dlirë dhe le të shndërrohemi në një planet pleqsh. Miliona e miliona pleq të pazotë për të riprodhuar, ndërsa rraca njerëzore shfaroset, si në tregimet fantastiko-shkencore që zhvillohen në Mars, kundruall qyteteve të madhërishme që rrënohen: të banuara vetëm nga fantazma. Fantazmat e të gjithë atyre që mund të kishin qenë dhe që nuk kanë qenë. Fantazmat e fëmijëve që nuk u lindën kurrë. Apo le të bëhemi të gjithë homoseksualë, fundja përfundimi do të ishte po i njëjti: një planet i pazotë të riprodhojë kundruall qyteteve të madhërishme që rrënohen, të banuara vetëm nga fantazmat e fëmijëve që nuk u lindën kurrë…
Po sikur pleqtë t’i përdornim, eh? Diku kam lexuar se mund të kryhet transplantimi i embrioneve. Një arritje e biologjisë teknologjike. Nxirret veza e pllenuar nga barku i nënës dhe futet në barkun e një gruaje tjetër të gatshme për ta strehuar. Rritet aty. Ja sikur ty të të strehonte një grua tjetër, për shembull një plakë për të cilën nuk është ndonjë gjë e madhe të rrijë shtrirë tërë ditën, ti do të lindeshe dhe unë nuk do të isha në këtë siklet. Të bësh fëmijë, fundja, është punë pleqsh. Kanë tërë atë durim, pleqtë. Do të mbeteshe i fyer ti po të të shpërngulja në një bark që nuk është imi? Një bark plak për kokë të barkut, që nuk të qorton asnjëherë? S’do të kishe pse të mbeteshe i fyer. Nuk do të të mohoja jetën, apo jo. Thjeshtë do të të jepja një banesë tjetër. Më fal. Po flas në tym. Halli është se ky ngujim në shtrat më acaron, më bën të ligë.
Liri don? Nuk ekziston.
Sot pata një të papritur të bukur. Ra zilja dhe ishte postieri me një pako të nisur me avion. Ma dërgonte ime ëmë, bashkë me një letër nënshkruar nga ajo vetë dhe nga im atë. I kisha vënë në dijeni për ty, para do ditësh. E ndieja për detyrë. Dhe përditë prisja përgjigjen e tyre, me angështi, duke u drithëruar tek mendoja gjërat e ashpra apo të dhembshme që mund të më shkruanin. Janë njerëz të qëmotit, ta dish. Porse kjo letër thotë se, ndonëse ndiehen të çoroditur e të tronditur, gëzohen e të urojnë mirëseardhjen. “Tashmë ne jemi dy pemë të thata, s’kemi ç’të të mësojmë më. Tashmë je ti që mund të na mësosh ndonjë gjë. Dhe, nëse kështu ke vendosur, kështu duhet të jetë e drejtë.” Pas letrës hapa pakon. Kishte një kuti të vogël plastike dhe brenda dy këpucka. Të vockla të vockla, të lehta pupël… Këpucët e tua të para. Më rrijnë në pëllëmbë të dorës, nuk ma mbulojnë do të tërën. Dhe më mblidhet lëmsh në grykë kur i prek. Më shtrëngon zemra. Do të të pëlqejë ime ëmë, ke për ta parë. Do të të pëlqejë ngaqë mendon se pa fëmijë bota do të merrte fund. Do të të pëlqejë se ka trup të trashë e të butë, me një bark të madh e të butë, ku mund të ulesh, dy krahë të trashë e të butë, ku mund të mbështetesh, dhe një të qeshur që është si një koncert zilkash. Kurrë s’e kam marrë vesh si ia bën që qesh ashtu: por mendoj se ndodh ngaqë ka vuajtur shumë. Vetëm kush ka qarë shumë mund ta vlerësojë jetën në bukuritë e saj, dhe të qeshë me shpirt. Të qash është e lehtë, të qeshësh është e vështirë. Do ta mësosh menjëherë këtë të vërtetë. Takimi yt me botën do të jetë një e qarë e dëshpëruar, në krye do të arrish të qash dhe kaq. Gjithçka do të të bëjë për të qarë: drita, uria, gjumi… Do të kalojnë javë, muaj, para se nga goja jote të guisë një buzëqeshje, para se nga gryka jote të gurgullojë një e qeshur. Por nuk duhet ta humbësh kurajën. Dhe kur buzëqeshja të vijë, kur e qeshura të shpërthejë, duhet të ma dhurosh mua: për të më dëftuar se bëra mirë që nuk ia vura veshin biologjisë teknologjike, që nuk të shpërngula në barkun e një nëne më të mirë dhe më durimmadhe se unë.
