I ngujuar nën një varr bore, ai nuk pati as një lopatë, as një shpresë, vetëm vullnetin për të jetuar dhe një mjet të ngrirë që askush nuk do të duhej ta krijonte ndonjëherë.
Peter Freuchen nuk ishte thjesht një eksplorator, ai ishte një mit që ecte mbi akull. I lindur në Danimarkën e vitit 1886, me trup të gjatë 2 metra e 1.96 centimetra dhe një prani që ngjante me stuhitë e vendit që më së shumti e quajti shtëpi, Arktikun, Freuchen mishëronte shpirtin e aventurës, guximin e skajshëm dhe një humanizëm të rrallë që sfidoi kohën e tij.
Gjatë ekspeditave të tij në Grenlandën e egër, ai jo vetëm eksploroi territore të panjohura, por u dashurua thellësisht me kulturën dhe njerëzit e saj. Një ndër lidhjet më të forta të jetës së tij ishte ajo me Navarana Mequpaluk, një grua inuite, që u bë gruaja e tij dhe bashkudhëtarja e shpirtit. Vdekja e saj tragjike nga gripi spanjoll në vitin 1921 nuk e thau forcën e tij, por e thelloi më tej lidhjen me popullin inuit dhe përkushtimin për ta përfaqësuar me dinjitet në shkrimet dhe kujtimet e tij.
Freuchen jetoi në kufijtë e mbijetesës dhe e sfidoi vdekjen më shumë se një herë. Por ndoshta më tronditëse nga të gjitha është historia kur u bllokua nën një ortek bore. I ngujuar në një strehë bore, pa asnjë mjet shpëtimi dhe me minutat që ngjasonin me vdekje të ngadaltë, ai realizoi të pamundurën: krijoi një daltë nga jashtëqitjet e tij të ngrira dhe me të çau rrugën drejt lirisë. Humbja e gishtave nga ngrica ishte një çmim i vogël për jetën që vazhdonte. Më shumë sesa akt mbijetese, kjo ishte një shpërthim primal i vullnetit njerëzor që refuzon t’i nënshtrohet as edhe vetë natyrës.
Por akulli nuk ishte fundi i legjendës. Freuchen i mbijetoi jo vetëm stuhive, por edhe tiranisë. Ai iu bashkua rezistencës daneze gjatë Luftës së Dytë Botërore, u kap nga nazistët dhe u arratis në Suedi. E kaloi jetën e tij duke luftuar errësirën, qoftë ajo bora polare apo diktatura naziste.
Më vonë, ai do të shfaqej në ekranin e madh, duke luajtur vetë rolin e tij në filmin fitues të Oskarit “Eskimos” (1933). Por edhe ky ishte vetëm një tjetër kapitull: në vitin 1956, ai fitoi shfaqjen e famshme televizive amerikane “The $64,000 Question” duke magjepsur publikun me njohuritë e tij të jashtëzakonshme për Arktikun.
Freuchen nuk ishte njeri i thjeshtë. Ai ishte një eksplorator, një shkrimtar, një aktivist, një aktor, një rebel dhe mbi të gjitha një dëshmi e fuqisë që buron nga një shpirt që nuk dorëzohet. Librat e tij – si dokumentarë të reales, ashtu edhe shpërthime të imagjinatës – nuk flasin thjesht për akullin, por për zjarrin që duhet për ta kaluar atë.
“Mbijetesa nuk është gjithmonë e bukur,” shkroi ai. “Ajo është një vullnet i pastër për të vazhduar, kur çdo gjë tjetër të thotë ndal.”
Nga errësira e ngrirë, ai doli me më shumë sesa jetë – doli me një histori që i përket njerëzimit. Sepse ndonjëherë, guximi nuk është i ndritshëm apo heroik. Ndonjëherë, është i dëshpëruar, i ndyrë, dhe megjithatë i pathyeshëm.
Përgatiti: Albert Vataj
