Nga Albert Vataj
Po përcillja një video nga një proces civil në SHBA, ku një grua padiste burrin e saj, për pangopësi seksuale. I rëndit gruaja hallet, se si burri e kërkon ta bëjnë, në mëngjes, para dhe pas drekës, në darkë dhe në mesnatë. Nuk eci dot, ankohet gruaja, një gjykatëseje grua, e cila për ta ironizuar i thotë, se në parukeri ke shkuar vetë, apo jo. Po, po, përgjigjet gruaja, ndërsa të pranishmit qeshin, burri gjithashtu dhe gjykatësja.
Eh moj grua, i përgjigjet gjykatësja me çekiçin e vendimit në dorë. Hallet tuaja, për shumë gra janë ëndrra të parealizuara.
Ndërkaq mu kujtua një histori e hershme, e kohës kur familjet ishin të bashkuara dhe prijësi i këtij minikomuniteti ishte gjyshi, tata, baca, e si quhej asokohe kryepari i familjes.
Është fjala për të njëjten kohë kur gruaja as që pyetej nga burri, nëse i dhëmb koka, apo është e lodhur, nëse nuk ndihet mirë apo nëse nuk e do. Ai bënte çfarë donte, pa e vrarë mëndjen se do të vinte një kohë që gruaja mund edhe të të çojë në padi civile për mospajtueshmëri dëshirash intimiteti, e për më pak akoma të shkonte aq larg, te barazia gjinore, e drejta si detyrim për t’u respektuar si e drejtë.
Siç dihej, por siç edhe ka shkruar Çajapi i madh në “Përrallë nga e kaluara” dhe realizuar në film nga Dhimitër Anagnosti në “14 vjeç dhëndër”, që “Burrat nën hije lozin e kuvendojnë/Pika që su bie se na gratë rrojnë”, grave u binte bretku në punë, dhe u këputej zverku në shtëpi dhe në darkë, me burrat në krevat “shpirt a dole!”.
Në një shtëpi të kësaj tradite dhe këtyre dokeve, një ditë të bukur gratë vendosin të rebelohen, dhe të bashkuara shkojnë të baca për t’u ankur për hallin që i kishte zënë, siç shkonin zakonisht për gjithçka që duhej në familje, qoftë edhe për një sapun, apo ndonjë metër beze, që duhej blerë.
Bac, flet gruaja më e madhe. – Burrat na mbytën. – Mirë që nuk e marrin mundimin të vinë e të na japin një dorë, si në punët në arë ashtu edhe në punët në shtëpi, por na telendisën edhe në krevat. – As me gjumë nuk na lënë të ngopemi, ndërhyn nusja e dytë. Se për të pyetur, se çfarë halli ke, dhe çfarë të mundon. – A do apo nuk do, as që e vrasin mendjen, vetëm na zatetin atje në një qoshe e fut e bjer, ndërhyn nusja e tretë. – Vdiqëm, i vë kapak nusja e madhe, si për ta plotësuar tablonë e hallit që i kishte zënë.
Baca ndërsa po dëgjonte nuset, që merrnin e jepnin njëra me tjetrën, e turfullonin, para një vendimi duhej të pyeste dhe nusen e re, e cila nuk kishte folur ende, dhe me të cilën gratë “hallexhie” nuk ishin marrë vesh paraprakisht.
– Hë moj bij, ti, si i’a bën me burrin tënd? Pyet baca nusen e re.
– Besa mor bac, ne boll po mundohemi, shpirti na doli, kurrizi na u këput, punë në arë, dru në mal, halle dhe derte për të ndrequr punët në shtëpi e për të rritur fëmijët, me na heq edhe qefin e krevatit, veç me vdekë, nuk ka tjetër.
Përgjigja e nuses së re u plasi si bombë nuseve të tjera, të cilat nuk kishin hallin për mundimet e krevatit, por për lodhjet në punët e arës e të malit.
Sakaq nuset, bëhen të gjitha sy e veshë nga baca, që do të merrte vendimin.
Bijat e mia, bëni si bëni vetë me burrat tuaj në krevat. Ashtu siç i’a dilni punëve të tjera edhe në punët e qejfit bëni hall e mundohuni t’ia dilni, se burra i keni, se ata qyqarët për atë punë ju kanë marrë.
– Deri kur të gjitha të jeni në një mëndje, gjithçka do të mbetët seç është, tha plaku.
Paçi uratën!
Eh sa kanë vuajtur e hequr gratë, atëherë e sot.
(Foto ilustruese: Gratë dhe vajzat nga Vermoshi, në Malësi, në vitin 1933)
