Nga Albert Vataj
Mbi jetën e Leonardo da Vinçit dihet shumë pak. Por qarkullojnë një sasi pasaktësish e thjesht fantazish, përfundim i pesë shekujsh studimesh të përafërta.
Leonardo i firmoste punët e tij vetëm me “Leonardo” ose “lo, Leonardo” (“Leonardi”). Prandaj referohet një vepër e tij si “një Leonardo” e jo si “një da Vinç”. Ndoshta, nuk përdorte emrin e të atit – me të cilin përndryshe do të punonte (krijonte) në Firence – pasi që ishte një bir i paligjshëm.
Leonardo lindi në 1452 në Vinçi. E dimë orën e datën e saktë falë një dokumenti të shkruar nga gjyshi: “1452, lindi një nip i imi, biri i Ser Piero, im bir në ditën 15 prill të shtunën në orën 3 të natës. Pat emrin Lionardo. E pagëzoi prifti Piero di Bartolomeo da Vinci.”
Thuhet se Leonardo (që jetoi 5 vjet me të ëmën) ra një herë nga krahët e saj dhe një herë tjetër pas një viti nga ballkoni.
Caterina di Meo Lippi, nëna e tij, ishte një jetime që jetonte në një shtëpi me gjyshen e saj mes disa kodrave të largëta, një milje nga Vinci, kur ngeli dhe shtatzënë. Studimi i ri tregon se ajo ka qënë v etëm 15 vjeç kur u josh nga një avokat më i madh në moshë, dhe mbeti shtatzënë me Leonardon.
Historianët e artit kanë luftuar shumë kohë për të zbuluar jetën e nënës së artistit, me spekulimet se ajo ishte një skllave nga Afrika apo Kina, por studime të reja janë shumë më afër të vërtetës.
Libri i ri i profesorit Martin Kemp rrëfen se një vajze vendase, Caterina, mbeti shtatzënë me avokatin Ser Piero da Vinci, i cili punonte në Firence. “Të jesh një 16-vjeçare me një fëmijë të paligjshëm dhe pa shtëpi, nuk kishte më keq se kaq”, thotë z. Kemp.
I ati i Caterina, Bartolomeo Lippi ishte zhdukur kur ajo ishte e re. Më pas jetoi me gjyshen që vdiq më 1451, për tu zhvnedosur tek xhaxhai dhe halla.
Leonardo, i cili lindi më 14 prill 1452 ndoshta u rrit në shtëpinë e babait të Ser Pieros, të cilën dr. Kemp e zbuloi duke parë mes arkivës, domethënë pagesës së taksave, ku ishte vënë në dukje se jetonte një djalë i paligjshëm.
Këto dokumente thonë se artdashësit kanë vizituar vendin e gabuar, Casa Natale në Anchiano, i cili është dy milje larg Vincit.
“Ser Piero po bënte karrierë në Firence kështu që nuk e donte një fëmijë të vogël vërdallë. Dhe gjyshi jetonte në rrethana shumë të mira. Ata ishin një familje pronarësh dhe noterësh. Duket se gjyshi sillej bukur. Kur Leonardo u zhvendos në Firence ai njihej edhe si Leonardo di Ser Piero da Vinci”, vijon dr. Kemp.
Caterina u martua me një fermer vendas i quajtur Antonio di Piero Buti dhe Ser Piero da Vinci u martua me dikë tjetër. Caterina më pas pati dhe një tjetër djalë dhe katër vajza. Gjetjet janë detajuar në librin e ri “Mona Lisa: The People and the Painting”, të cilin Kemp e ka shkruar me ekonomistin dhe studiuesin e artit Giuseppe Pallanti.
Më shumë se 40 vjet më vonë Caterina jetoi me djalin e saj në Milano ku dhe vdiq, thonë dokumentat.
Ka një shënim në bllokun e Leonardos, në 1949 në Milano ku thotë “Caterina erdhi të qëndrojë këtu”. Studiuesit gjetën dhe një shënim të Leonardos për të paguar shpenzimet e funeralit të saj dhe të dhënat funerale të Milanos e lidhën me dikë që quhej Caterina nga Firence. “Ti vendos këto tre gjëra bashkë, dhe ajo vdiq brenda vitit nga ardhja e saj te Leonardo”, thotë Dr. Kemp.
Ai e përshkruan atë si “një fund të qetë dhe romantik për atë që ndryshe është një histori melankolike”. / tch/
