Përgatiti: Albert Vataj
Imazhi publik i Wilhelm Furtwängler-it ishte ai i një dirigjenti hijerëndë, thellësisht të përqendruar, thuajse krejtësisht të përthithur nga muzika. Megjithatë, pas kësaj figure artistike imponuese qëndronte një familje e shquar intelektuale, një jetë emocionale e ndërlikuar, dy martesa dhe disa fëmijë.
Një bir i një familjeje të jashtëzakonshme intelektuale
Gustav Heinrich Ernst Martin Wilhelm Furtwängler lindi në Berlin më 25 janar 1886. Babai i tij, Adolf Furtwängler (1853–1907), ishte një nga arkeologët klasikë dhe historianët e artit më të rëndësishëm të Gjermanisë. Nëna e tij, Adelheid Furtwängler, e lindur Wendt (1863–1944), ishte piktore.
Familja u shpërngul në Mynih, ku Adolfi mori një katedër universitare. Si rrjedhojë, Wilhelmi u rrit në një mjedis ku historia e lashtësisë, arti pamor, filozofia dhe muzika ishin pjesë e natyrshme e jetës së përditshme intelektuale. Ky formim kulturor ndikoi fuqishëm në bindjen që ai do të mbante gjatë gjithë jetës: se muzika i përkiste një tradite të gjerë shpirtërore dhe humaniste, e jo thjesht botës së argëtimit.
Wilhelmi kishte disa motra dhe vëllezër. Midis tyre ishin Walter Furtwängler (1887–1967), historian arti dhe alpinist, si edhe Marit Furtwängler (1891–1971), e cila u martua me filozofin Max Scheler. Me kalimin e kohës, familja e zgjeruar Furtwängler u shndërrua në një dinasti të njohur kulturore gjermane, duke nxjerrë studiues, artistë, arkitektë, aktorë dhe muzikantë.
Një jetë private e ndërlikuar
Në publik, Furtwängler ishte njeri i përmbajtur dhe emocionalisht i rezervuar, por jeta e tij private ishte shumë më komplekse. Biografët përmendin disa marrëdhënie të rëndësishme sentimentale, ndër të cilat edhe atë me violinisten Melanie Michaelis (1882–1969).
Para dhe gjatë viteve të para të martesës së tij të parë, ai thuhet se u bë baba i katër fëmijëve jashtë martese. Hollësitë e këtyre marrëdhënieve u trajtuan për shumë kohë me diskrecion dhe burimet biografike nuk janë gjithmonë të njëzëshme për identitetin apo rrethanat e lindjes së secilit prej tyre. Megjithatë, është e qartë se jeta familjare e Furtwängler-it ishte shumë më e ndërlikuar sesa do të linte të kuptohej figura solemne që publiku shihte mbi podiumin e dirigjentit.
Martesa e parë: Zitla Lund
Më 22 maj 1923, Furtwängler u martua me danezen Zitla Lund. Kjo martesë nuk solli fëmijë.
Me kalimin e viteve, marrëdhënia mes tyre u ftoh gjithnjë e më shumë dhe çifti u nda në vitin 1931, ndonëse divorci ligjor përfundoi vetëm në vitin 1943. Zgjatja e kësaj procedure përkoi me një nga periudhat më të ngarkuara të karrierës së dirigjentit, kur ai mbante poste drejtuese në Berlin, Vjenë dhe Bayreuth.
Elisabeth Ackermann – bashkëshortja e dytë
Në vitin 1943, Furtwängler u martua me Elisabeth Ackermann, e lindur Albert (20 dhjetor 1910 – 5 mars 2013). Ajo vinte nga një familje e njohur dhe me ndikim shoqëror e politik në Berlin. Nëna e saj, Katharina von Kardorff-Oheimb, ishte politikane dhe një nga zonjat më të njohura të salloneve intelektuale gjatë Republikës së Vajmarit.
Elisabeth kishte qenë më parë e martuar me Hans Ackermann-in, i cili humbi jetën gjatë Luftës së Dytë Botërore. Ajo solli në familjen e re fëmijët e martesës së parë, duke e bërë Furtwängler-in njerkun e tyre. Midis tyre ishte edhe aktorja e ardhshme Kathrin Ackermann.
Elisabeth u bë shoqëruesja më e rëndësishme e jetës së Furtwängler-it në vitet e fundit. Martesa e tyre nisi në kulmin e krizës së Gjermanisë së kohës së luftës dhe vazhdoi përmes arratisjes së tij në Zvicër, procesit të denazifikimit pas luftës dhe rikthimit të tij në skenën muzikore ndërkombëtare.
Djali i tyre, Andreas
Djali i Wilhelm-it dhe Elisabeth-it, Andreas Ernst Gottfried Furtwängler, lindi më 11 nëntor 1944.
Ndryshe nga i ati, Andreas nuk zgjodhi muzikën. Ai ndoqi një tjetër traditë të rëndësishme familjare, duke u bërë arkeolog klasik dhe numizmat, në një farë mënyre duke vazhduar profesionin e gjyshit të tij, Adolf Furtwängler.
Fotografitë e njohura të dirigjentit të moshuar pranë një djali të vogël flokëverdhë i përkasin pothuajse me siguri viteve të fundit të jetës së tij. Ato krijojnë një kontrast prekës me figurën e njohur publike. Në vend të maestros autoritar përballë orkestrës, aty shfaqet një baba në moshë të thyer që mban në krahë të birin me një shprehje të pazakontë butësie dhe brishtësie.
Një familje nën hijen e historisë
Vitet më të vështira të familjes përkuan me shembjen e Gjermanisë naziste. Furtwängler kishte qëndruar në Gjermani gjatë pjesës më të madhe të Rajhut të Tretë, me bindjen se mund ta mbronte traditën muzikore të vendit dhe të ndihmonte muzikantët e përndjekur duke vepruar nga brenda sistemit. Megjithatë, ky qëndrim e ekspozoi atë dhe familjen e tij ndaj rrezikut, polemikave dhe një pasigurie të gjatë.
Në fazën përfundimtare të luftës ai u largua drejt Zvicrës. Elisabeth-i dhe fëmijët përjetuan paqëndrueshmërinë që shoqëroi hetimet politike ndaj tij dhe pasiguritë për të ardhmen profesionale. Për familjen, rehabilitimi i mëvonshëm nuk ishte thjesht një fitore artistike në sytë e publikut; ai përfaqësonte rikthimin e sigurisë personale pas viteve të mbushura me tension politik dhe emocional.
Vitet e fundit
Pas luftës, Furtwängler iu rikthye dirigjimit dhe rifilloi karrierën ndërkombëtare, por shëndeti i tij nisi të përkeqësohej gradualisht. Veçanërisht të dhimbshme u bënë problemet e rënda të dëgjimit për një muzikant, jeta e të cilit ishte ndërtuar tërësisht mbi aktin e dëgjimit.
Ai ndërroi jetë më 30 nëntor 1954, në moshën 68-vjeçare, në Ebersteinburg pranë Baden-Badenit. U varros në varrezat Bergfriedhof të Heidelbergut, pranë anëtarëve të familjes së tij.
Elisabeth jetoi gati gjashtë dekada më shumë se ai. Ajo ia kushtoi një pjesë të madhe të jetës ruajtjes së kujtimit dhe trashëgimisë së bashkëshortit, duke botuar edhe kujtime mbi jetën e tyre të përbashkët. Vdiq në Zvicër më 5 mars 2013, në moshën 102-vjeçare.
Familja pas Furtwängler-it
Mbiemri Furtwängler vazhdoi të jetojë në disa degë të familjes. Djali i tij Andreas ndoqi rrugën e arkeologjisë, ndërsa vajza e tij e njerkut, Kathrin Ackermann, u bë aktore. Vajza e Kathrin-it, Maria Furtwängler, u bë gjithashtu një aktore dhe mjeke e njohur, megjithëse biologjikisht ajo rrjedh nga dega familjare e Walter Furtwängler-it, vëllait të Wilhelm-it, dhe jo drejtpërdrejt nga vetë dirigjenti.
Në këtë mënyrë, trashëgimia kulturore e familjes Furtwängler u shtri përtej dirigjimit, duke përfshirë arkeologjinë, studimet shkencore, mjekësinë, teatrin dhe jetën publike.
Njeriu pas mitit
Historia familjare e Wilhelm Furtwängler-it zbulon një njeri shumë më pak monolitik sesa legjenda e krijuar rreth figurës së tij publike. Ai ishte biri i studiuesve dhe artistëve, vëllai i intelektualëve, bashkëshort dy herë, baba dhe njerk, një njeri, jeta emocionale e të cilit u karakterizua njëherazi nga lidhjet e thella njerëzore dhe nga paqëndrueshmëria.
Fotografitë e tij familjare janë veçanërisht prekëse, sepse rrëzojnë imazhin monumental të dirigjentit. Pranë bashkëshortes ose duke mbajtur në krahë djalin e vogël, Furtwängler nuk shfaqet më si interpretuesi pothuaj mistik i Beethoven-it dhe Bruckner-it. Ai shfaqet, përkundrazi, si një njeri në moshë të thyer, i brishtë dhe thellësisht njerëzor, që kërkon afërsi, ngrohtësi dhe qëndrueshmëri në një jetë të dominuar nga muzika, historia dhe konfliktet.
