Albert Vataj
Njeriu, në thellësinë e qenies së tij, ka kërkuar gjithmonë strehë në një prehje të patrazuar, në një kohë jashtë kohës, ku fjala pushon së foluri dhe zëri më i qartë është ai i shpirtit që dëgjon veten. Në një botë që vërshon me zhurmë e vrull, të tërhiqesh në heshtje është bërë një akt rebelimi i butë, një lloj lutjeje që nuk shqiptohet, por që pulson në heshtjen që përqafon. Ky gdhendje e vetëdijshme e hapësirave ku zëri i brendshëm zë vendin e parë është më shumë se një dëshirë personale, është një nevojë ekzistenciale, një shpëtim i heshtur nga tirania e së përditshmes.
Shikoni çfarë jemi rrethuar nga: zile telefonash, ekrane që nuk flenë kurrë, biseda të cekëta, ndërprerje të pandërprera. Dhe mbi të gjitha, një mallkim i heshtur: paaftësia për të qëndruar me veten, me atë qetësi që dikur quhej përqendrim e sot cilësohet si mërzi. Jemi mësuar të matim jetën me decibelë dhe rrahje tensioni, me ritme të përshpejtuara që nuk prodhojnë më përmbajtje, por vetëm rrëmujë dhe shpërqendrim. Madje edhe stuhitë, këta tinguj të dhimbshëm të natyrës, që sot dëgjohen më shumë se cicërimat apo fëshfërimat e gjetheve, janë dëshmi se njeriu ka ndërhyrë dhunshëm edhe aty ku heshtja kishte gjetur strehë.
Në këtë shoqëri të infektuar nga adrenalina e produktivitetit, heshtja shihet si një defekt. Ajo perceptohet si bosh, si mungesë, si shenjë e një dështimi komunikues. Ndërsa zhurma — e vazhdueshme, përçmuese, ndërhyrëse, përjetohet si dëshmi e jetëgjatësisë ekonomike, si ritëm i gjallërisë kolektive. Dhe kështu, flasim më shumë se dëgjojmë, por më pak se kuptojmë. Fjala është zhveshur nga dëlirësia e saj, është reduktuar në kode të zbehta e të përçudnuara, fraza të ngutshme që nuk mbartin më as ndjesi, as mendim. Madje, nuk ka më kohë për të folur bukur: shpejtësia ka zëvendësuar thellësinë.
Por a mund të jetojë njeriu pa heshtje? Jo. Ai mund të mbijetojë, të funksionojë, të ecë mekanikisht, por nuk jeton. Pa heshtje, ai nuk e dëgjon dot veten dhe as të tjerët. Nuk reflekton, nuk përjeton thellësisht. Heshtja është gjuha amtare e shpirtit, është ajo që u jep formë mendimeve dhe i shndërron ato në fjalë me kuptim.
Në një botë që ngatërron ulërimën me forcën, heshtja mbetet forma më e lartë e rebelimit të heshtur. Ajo nuk ka nevojë të bindë, por vetëm të dëgjohet. Sepse është pikërisht ajo që i jep hapësirë mendimit të rritet e të lulëzojë. Shkrimi — një art gjithnjë e më i harruar — është një mënyrë për ta përjetësuar këtë heshtje krijuese, për ta kthyer në dëshmi të një vetmie të mbushur me kuptim.
Në një shoqëri që ndërpret, flet sipër, dhe nuk dëgjon, zëri më i fortë është ai që nuk bërtet. Dhe çuditërisht, ai dëgjohet vetëm kur mbyllim sytë.
Një njeri që u tërhoq për një kohë në një manastir Zen zbuloi se nuk i mungonte më televizioni, që dikur ishte bërë zëvendësues i mendimit dhe pretekst për heshtjen. Zbuloi se nuk kishte nevojë të thoshte shumë për të qenë i kuptuar, por kishte nevojë të dëgjonte më shumë. Ai mësoi se kur je me dikë që e do, më e madhja dhuratë është prania e heshtur, jo mesazhi, jo rrahja e ekranit të telefonit, jo shpërqendrimi. Dhe kuptoi se telefoni, ai mjet i nënshtrimit të mendjes, kishte ndërprerë më shpesh se një herë një moment magjik njerëzor. Ai vendosi ta fikë, jo për t’u shkëputur nga bota, por për t’iu rikthyer të qenit me të tjerët në mënyrë të vërtetë.
Ky është mësimi i heshtjes: të dimë të dëgjojmë përtej fjalëve, të nuhasim ndjenjën përtej zërit, të rrokim të vërtetën përtej zhurmës.
Të gjithë kemi nevojë për një shteg të qetë në natyrë, një shëtitje të gjatë mes pyllit a një qëndrim i vetëm në cepin e një dhome, për të dëgjuar atë që nuk na është thënë kurrë nga jashtë, por që ne e kemi ditur gjithmonë brenda vetes. Heshtja nuk është zbrazëti, por plotësi që s’ka nevojë për mbushje. Ajo është vendi ku fjala merr përmasë shpirtërore.
Edhe në qytet, mes rrëmujës, mund të mbyllim sytë për një çast dhe të përpiqemi të dëgjojmë atë që nuk dëgjohet më, tingujt që flasin për jetën e vërtetë: për frymëmarrjen, për kujdesin, për dashurinë, për praninë.
Le të kultivojmë zakonin e heshtjes, si një lutje që nuk kërkon përgjigje, por që i hap zemrës një dritare. Le të besojmë te ky mjet i brishtë e i fuqishëm njëkohësisht, që nuk kërkon të mbizotërojë, por të bashkojë. Le ta rifitojmë këtë të drejtë të shenjtë: të dëgjojmë pa folur, të ndiejmë pa ndërhyrë, të jemi pa pasur nevojë të dëshmojmë.
Sepse, ndoshta, tingulli më i mrekullueshëm që mund të dëgjojmë, është tingulli i heshtjes, ai që flet më shumë se çdo fjalë.
