Nga Albert Vataj
“Pranvera e përjetshme” kryevlera e gdhendur në mermer u ngjiz si një ndjenjë e burgosur prej kohësh në thellësi të gurit, që më në fund gjen një të çarë për të dalë në dritë. Akti krijues i Auguste Rodin, pushon së qëni mermer, pulson, drithëron, ngas, zhytet në thellësinë e qenies, frymon, dëshirueshëm jepet.
E konceptuar në vitet 1880 dhe e lidhur me universin krijues të “Portave të Ferrit”, kjo vepër paraqet një çift të përfshirë në një përqafim të thellë, ku trupi i burrit përkulet mbi gruan dhe ajo dorëzohet në një çast të njëkohshëm dashurie, brishtësie dhe ekstaze. Për herë të parë u ekspozua në Sallonin e vitit 1890 dhe më pas u ble nga Musée du Luxembourg, në Paris, institucion që atëherë kishte një rol të veçantë në mbledhjen e veprave të artistëve bashkëkohorë.
Rodini nuk e trajton dashurinë si një dekorim të trupit. Ai e trajton atë si një forcë që e përkul trupin, e çarmatos vullnetin dhe e zhvesh njeriun nga çdo mburojë. Në “Pranverën e përjetshme”, dy qeniet nuk janë më dy trupa të veçantë. Për një çast, ata duket sikur janë bërë një formë e vetme, një frymë e vetme, një rrahje e vetme.
Është pikërisht kjo arsyeja pse vepra ka një sensualitet të jashtëzakonshëm, por nuk bie në banalitetin e erotikes. Rodini e ngre dëshirën në një gjuhë më të lartë: nga epshi te përjetësia, nga prekja te ndjenja, nga trupi te shpirti.
Këtu duhet bërë edhe një dallim i rëndësishëm. Historia e Danaidave, vajzave të Danaut të dënuara të mbushnin pafundësisht një enë që nuk mbante ujë, lidhet me një tjetër vepër të Rodinit, “Danaïde”, jo me “Pranverën e përjetshme”. Por të dyja veprat mund të lexohen brenda të njëjtit univers tragjik të Rodinit, ai i njeriut që përplaset me dëshirën, vuajtjen, kotësinë dhe pamundësinë për t’i shpëtuar fatit.
Në “Danaïde”, trupi i rrëzuar dhe flokët që derdhen si një lumë dhimbjeje e bëjnë mermerin të duket sikur po qan. Në “Pranverën e përjetshme”, përkundrazi, trupi ngrihet drejt një çasti të ekstazës. Njëra është dëshpërimi i dëshirës së dënuar, tjetra është ngazëllimi i dëshirës që beson se mund ta mposhtë kohën.
Dhe pikërisht këtu nis një nga historitë më të ndërlikuara të artit modern, historia e Auguste Rodinit dhe Camille Claudel.
Kur Camille Claudel hyri në rrethin e Rodinit në fillim të viteve 1880, ajo nuk ishte thjesht një nxënëse që kërkonte të mësonte nga një mjeshtër. Ishte një talent i jashtëzakonshëm, me një inteligjencë artistike të mprehtë dhe me një ndjeshmëri plastike që do ta bënte më vonë një nga skulptoret më të rëndësishme të kohës së saj.
Mes tyre lindi një marrëdhënie që ishte njëkohësisht dashuri, bashkëpunim, rivalitet, frymëzim dhe plagë.
Camille u bë model, bashkëpunëtore dhe bashkudhëtare e Rodinit në një periudhë vendimtare të krijimtarisë së tij. Ajo i solli botës së tij artistike një nerv të ri, më shumë butësi, më shumë intimitet, më shumë ndjeshmëri të trupit dhe, mbi të gjitha, një mënyrë tjetër për ta parë figurën njerëzore.
Rodini kishte fuqinë e një mjeshtri të madh, por Camille kishte atë lloj zjarri që nuk pranon të mbetet vetëm në rolin e muzës.
Ajo nuk donte vetëm të ishte gruaja e skulptorit, donte të ishte skulptore.
Dhe këtu marrëdhënia e tyre bëhet tragjike.
Ata u afruan në një kohë kur arti i Rodinit po shpërthente në forma të reja. Dashuria e tyre nuk qëndroi jashtë artit, ajo hyri në të, e trazoi dhe e pasuroi. Trupat, duart, fytyrat, përqafimet dhe gjestet që shfaqen në veprat e kësaj periudhe mbajnë diçka nga tensioni i një marrëdhënieje ku dashuria nuk ishte vetëm ëndërr, por edhe konflikt.
Rodini dhe Camille nuk e përjetuan dashurinë si qetësi. E përjetuan si stuhi.
Dhe ndoshta vetëm një stuhi e tillë mund të prodhonte një art kaq të ndezur.
Në “Pranverën e përjetshme”, përqafimi nuk është thjesht përqafim. Është një çast ku njeriu përpiqet të ndalë kohën. Burri dhe gruaja janë kapur pas njëri-tjetrit sikur jashtë këtij përqafimi të mos ekzistonte asgjë tjetër. Nuk ka më të kaluar, nuk ka të ardhme, ka vetëm atë sekondë të pamundur, në të cilën dashuria kërkon të bëhet e përjetshme.
Prandaj titulli është aq i fuqishëm, “Pranvera e përjetshme”.
Pranvera është stina e trupit që zgjohet, e natyrës që rikthehet, e dëshirës që çel. Por Rodini i jep asaj një kuptim më të thellë, pranvera është ai çast i jetës kur njeriu beson se mund të shpëtojë nga koha.
Mermeri, ndërkaq, e kundërshton këtë iluzion.
Sepse gjithçka që përshkruhet në mermer është përpjekje për të mposhtur vdekjen.
Rodini e dinte se trupi plaket, dashuria ndryshon, njerëzit largohen dhe marrëdhëniet thyhen. Por skulptori ka një armë kundër harresës, formën. Ai e fut çastin në gur dhe e bën atë të zgjasë përtej jetës së atyre që e përjetuan.
Kjo është magjia dhe tragjedia e artit.
Camille Claudel u largua nga Rodini, por nuk u zhduk nga historia e tij. Përkundrazi, marrëdhënia e tyre mbeti një nga ato nyje të artit ku jeta dhe krijimtaria janë aq të ndërthurura, sa është e vështirë të thuash ku mbaron njëra dhe ku fillon tjetra.
Edhe vetë Camille do të krijonte më pas një univers të fuqishëm dhe krejt të sajin. Ajo nuk mbeti vetëm “frymëzimi i Rodinit”. Ajo ishte një artiste me zë, formë dhe tragjedi të vetën.
Kjo është arsyeja pse historia e tyre nuk duhet treguar thjesht si historia romantike e një mjeshtri dhe një muzeje. Do të ishte padrejtësi ndaj Camille.
Ishte historia e dy artistëve që u takuan në një moment të jashtëzakonshëm të jetës së tyre dhe e ndezën njëri-tjetrin, por që nuk arritën ta shpëtonin njëri-tjetrin nga plagët e tyre.
“Pranvera e përjetshme” mbetet, kështu, më shumë se një skulpturë erotike. Është një metaforë e asaj që arti përpiqet të bëjë gjithmonë, ta shpëtojë një çast nga vdekja.
Rodini e kapi dashurinë në çastin kur ajo ende nuk kishte filluar të humbiste. E mbështolli me mermer, e ngriu në një përqafim dhe e la të jetojë aty përtej shekujve.
Dhe ndoshta kjo është ironia më e bukur e veprës,
dashuria e tyre nuk mundi të bëhej e përjetshme në jetë, por një pjesë e saj u bë e tillë në mermer.
Camille iku nga Rodini. Koha i ndau. Jeta i plagosi. Historia i gjykoi ndryshe.
Por dy trupa të përqafuar vazhdojnë të qëndrojnë aty.
Të heshtur.
Të rinj.
Të pambrojtur.
Dhe të përjetshëm.
Rodini jetoi me Camillen një nga pranverat më të fuqishme të shpirtit të tij, mermeri e la të skalitur atë pranverë, në një përqafim që koha nuk mundi ta plakte, mermeri nuk do ta ndalte të ishte ndijim.
