Albert Vataj
Jean de La Fontaine qëndron si një figurë e kurorëzuar në panteonin e letërsisë franceze, një sovran i heshtur i fjalës që nuk sundoi me solemnitetin e rëndë të tragjedisë, por me lehtësinë therëse të fabulës dhe me finesën e një ironie që depërton pa zhurmë në ndërgjegje. Atipik në qenien e tij krijuese, ai mbetet i pakapshëm për çdo klasifikim të ngurtë: njëkohësisht fabulist, poet, tregimtar anekdotik dhe vëzhgues i mprehtë i natyrës njerëzore, ai e ndërtoi universin e vet letrar mbi një ekuilibër të rrallë mes lojës dhe urtësisë.
Epitafi i tij, i skalitur me një sinqeritet pothuajse sfidues, është një autoportret që e zhvesh nga çdo iluzion solemniteti dhe e rikthen në përmasën e tij më njerëzore:
“Këtu shtrihet ai që iku ashtu sikurse kishte ardhur. Hëngri trashëgiminë dhe kapiti duke besuar se pasuritë janë gjëra fare të panevojshme. Kur arriti të gjente kohë të mirë, atë e ndau në dy pjesë, njërën e përdori për të jetuar dhe tjetrën për të mos bërë asgjë.”
Në këtë formulim lapidar, ai shpall jo vetëm një mënyrë jetese, por një filozofi të të qenit, ku koha nuk është kapital për t’u grumbulluar, por një hapësirë për t’u përjetuar, madje edhe përmes mosbërjes, që tek ai merr trajtën e një reflektimi të heshtur mbi botën.
I lindur më 8 korrik 1621 dhe i ndarë nga jeta më 13 prill 1695, La Fontaine mbetet fabulisti më i shquar i Francës dhe, ndoshta, një nga poetët më të lexuar të shekullit XVII. Vlerësimi i Gustave Flaubert për të nuk është vetëm një superlativ kritik, por një njohje e thellë e një mjeshtërie të rrallë: sipas tij, La Fontaine ishte i vetmi poet francez që arriti të depërtojë në “teksturën” e gjuhës frënge përpara Victor Hugo, pra në atë ind të brendshëm ku fjala nuk është më vetëm mjet, por substancë.
Fabulat e tij janë një arkitekturë e përkryer e mendimit dhe e formës: të sakta në strukturë, të balancuara në ritëm, të lehta në rrjedhë, por gjithmonë të ngarkuara me një domethënie që tejkalon dukjen. Ato janë njëkohësisht të çuditshme dhe të kthjellëta, të mprehta dhe të mençura, duke mbartur një frymë thellësisht franceze në sensin më të rafinuar të saj, atë të elegancës që nuk e humbet kurrë kontaktin me ironinë. Suksesi i tyre qe i menjëhershëm dhe i qëndrueshëm: breza të tërë nxënësish francezë i kanë mësuar përmendësh, duke i shndërruar vargjet e tij në pjesë organike të ligjërimit të përditshëm.
Korpusi i veprës së tij, i gjerë dhe i shumëllojshëm, organizohet natyrshëm në tri shtresa: Fabulat, që përbëjnë trashëgiminë e tij universale; Contes, që mbeten një thesar për njohësit e letërsisë franceze; dhe një grup veprash të ndryshme, të cilat, me përjashtime të rralla, kanë mbetur në hijen e dy të parave. Por edhe në këtë shpërndarje hierarkike të kujtesës letrare, qëndron një e vërtetë e pandryshueshme: La Fontaine nuk është thjesht një autor që lexohet, por një zë që vazhdon të pëshpëritë, përmes kafshëve që flasin dhe njerëzve që maskohen, të vërtetat më të zhveshura të natyrës sonë.
