Atë e njohim të gjithë si “lulja e fatit”, ndoshta pa e ditur se pse, pa e vrarë mendjen se ajo quhet luleradhiqe, e aq më pak, ta dimë se latinisht quhet, Taraxacum officinale, apo ta shtrydhim mendjen për të gjetur veçoritë e saja specifike apo çfarë nga kjo bimë përdorët për çaj, për gatim, apo për mjekësinë alternative, për të mos e përmendur se për fermerët ajo është një bimë parazitare që duhet dëbuar me urgjencë nga arat.
Ajo, Luleradhiqja, shquhet jo dhe aq për lulet dhe gjethet të shumëpërdorura, se sa për atë sferën e bardhë ku një tufë delikate fijezash që zgjatojnë në një kreshtë flokësh të bardhë që grishin me delikatesë e ëndje për ti shpërbërë me një frymë në një shprehje dëshire, jo tamam si qirinjtë e tortës së ditëlindjes, por disi ngjashëm me to.
Luleradhiqjet nuk janë vetëm bimë të zakonshme të gjithkundgjendura, për shkak të mënyrës se si ajo shumon vetveten përmes një mekanizmi perfekt të shpërndarjes së farës, e cila është jo vetëm një spektakël i ëndjes tonë të adhurimit, kur nevoja na hedh në krahët e përjetimit prej fëmijë, por edhe përsosmëria matematike, ku ajo ruan kodin e vet të hirit dhe fekondimit. Në krahët e erës, “balerinat” e luleradhiqes shkojnë kudo ku ka skena të gjalla të jetës, kudo ku dëshirimi për t’u ngrohur nga hukama e ngrohtësisë së tokës dhe vezullima e shkëlqimtë e diellit fton për dehje dhe kopulim.
Luleradhiqet shfaqin matematikën e fshehur të natyrës. Nëse shikoni nga afër kokën e farës së luleradhiqes, do të vini re spirale që ndjekin sekuencën Fibonacci. Ky model maksimizon numrin e farave në një hapësirë të kufizuar, duke siguruar shpërndarje efikase nga era.
Gjethet e një luleradhiqe ndjekin gjithashtu një parim magjepsës matematikor. Të vendosura në një kënd prej rreth 137.5 gradë, pozicionimi i tyre lejon që çdo gjethe të marrë sa më shumë rrezet e diellit pa hije të tjerat. Ky kënd është i lidhur me raportin e artë, një model që gjendet në shumë bimë.
“Natyra përdor vetëm fijet më të gjata për të endur modelet e saj, kështu që çdo pjesë e vogël e pëlhurës së saj zbulon organizimin e të gjithë sixhadesë.” ku natyra shpërfaq magjishëm spektaklin e nuancave dhe linjave, shkujdesjes dhe ngulmimit.
Jo vetëm kaq, Luleradhiqja, “Lulja e fatit” ka qenë shpesh pjesë e legjendave dhe tregimeve popullore, veçanërisht për aftësinë e saj për të frymëzuar shpresë dhe fat. Ja një anekdotë interesante lidhur me të.
Legjenda e Lulës së Fatin, ndoshta është pikërisht ajo që i dha Luleradhiqjes famën si “Lulja e fatit”. Trill apo e vërtetë për tu pranuar larg skrupulozitetit shkencor dhe faktimit biologjik, mbetet e ëndshme dhe lajkatare kjo histori, sipas së cilës:
Në një fshat të largët, një vajzë e vogël me emrin Ana u gjend në një situatë të vështirë. Shtëpia e saj ishte në prag të rrënimit, dhe familja nuk kishte burime për ta riparuar. Një ditë, ndërsa shëtiste e trishtuar në fusha, Ana pa një lule të vogël dhe të artë që rritej mes gurëve. Ishte një luleradhiqe. Në dëshpërim, ajo e këputi dhe bëri një dëshirë: “Ah, sikur familja ime të kishte fat më të mirë!”
Sipas legjendës, fryma e natyrës dëgjoi dëshirën e saj dhe vendosi të shpërblejë përulësinë e vajzës. Të nesërmen, fushat përreth shtëpisë së Anës ishin mbushur me qindra luleradhiqe. Banorët e fshatit, të mahnitur nga ky fenomen, e morën këtë si një shenjë të fatit të mirë. Ata filluan të mblidhnin lulet dhe të prodhonin çaj, vaj dhe verë prej tyre, duke përfituar të gjithë së bashku.
Me kalimin e kohës, Ana dhe familja e saj jo vetëm që shpëtuan shtëpinë e tyre, por edhe ndihmuan të gjithë fshatin të pasurohej. Që atëherë, banorët e fshatit e quanin luleradhiqen “Lulja e Fatin,” duke besuar se ajo sjell lumturi për ata që e gjejnë dhe i bëjnë një dëshirë.
Gjithashtu, luleradhiqja simbolizon shpresën dhe qëndrueshmërinë, sepse mbijeton në kushte shumë të vështira. Ajo mund të rritet edhe në tokat më të ashpra dhe në skajet më të papërshtatshme.
Çdo pjesë e luleradhiqes është e ngrënshme dhe e shëndetshme. Gjethet e saj përdoren në sallata, rrënja piqet për të bërë një zëvendësues natyral të kafesë, dhe lulet përdoren për të bërë verë. Në mjekësinë tradicionale, luleradhiqja konsiderohet një detoksifikues i mrekullueshëm për mëlçinë dhe gjakun.
Në kultura të ndryshme, ajo quhet edhe “Kurora e Artë” (për ngjyrën e verdhë të ndritshme), “Penda e Erës” (për farat që fluturojnë me erën), apo “Sytë e Diellit” (pasi gjithmonë kthehet drejt dritës së diellit).
Në shumë tradita popullore, besohet se luleradhiqja sjell fat dhe mirësi për ata që e gjejnë dhe e mbajnë atë afër, siç besoj se ishte argëtuese, mënyra se si u qasa ta sjell këtë lule tek ju, dhe ju ta pranoni me mirësi këtë lajkatim fjalësh e bulëzim faktesh.
Albert Vataj
