Nga Albert Vataj
Sot, më 28 qershor 2026, mbushen plot gjashtë vite nga lamtumira fizike e një prej personaliteteve më të spikatura të valles dhe kërcimit shqiptar, kësaj shtatmadhësie të pasurisë sonë shpirtërore. In memoriam për Besim Zekthin, heshtja nuk mjafton, kujtimi i tij nuk duron fjalë të zakonshme. Ai mbetet shqiponja që fluturoi mbi skenat e botës me vallen shqiptare, një emër që nuk shuhet, një dritë që nuk zbehet dhe një ritëm që nuk ndalet.
Në këtë përvjetor, ndjejmë se nuk ka vdekje për ata që jetuan përtej vetes. Nuk ka harresë për ata që trupin e bënë instrument të një kombi, që kërcyen me shpirtin në pëllëmbë të atatdheut dhe që këngës popullore i dhanë krahun e përjetshëm të lëvizjes.
Besim Zekthi nuk ishte thjesht një valltar virtuozi. Ai ishte vetë gjuha e trupit të një kombi, fjala e pathënë e historisë sonë dhe amaneti që folklori la për të mos vdekur kurrë.
Ai nuk interpretoi thjesht valle, ai i zbuloi ato në thellësitë më të egra dhe më fisnike të shpirtit shqiptar. Me çdo hap, ai ngjallte lashtësinë dhe rrethin e besës. Me çdo rrotullim, ai sillte burrërinë, peshën e gurit dhe dashurinë e tokës për bijtë e saj. Në çdo lëvizje, ai ngjan me një psalm të trupëzuar, një poemë pa fjalë, një besim të valës që përqafoi kohërat.
Nga viti 1957 deri në vitin 1990, Besim Zekthi jetoi në skenë. Ai nuk doli aty për të marrë duartrokitje të thjeshta, por për t’i dhënë kombit një formë, një frymëmarrje, një mënyrë për të thënë me krenari: “Këtu jemi, ne jemi këta!”. Në mbi 200 valle, ai u bë gdhendës i emocioneve, arkitekt i shprehjes dhe mjeshtër i ndërgjegjes sonë tradicionale.
Përtej interpretimit magjik, ai ishte krijuesi i një koreografie monumentale kombëtare. Krijimet e tij janë thesare që mbajnë firmën e shpirtit të tij të pashtershëm, “Valle e Librazhdit”, “Valle me motive të Lapardhasë”, “Dasma e Rugovës” dhe epikja “Për flamur, për atdhe”, këto nuk janë thjesht numra koreografikë, por gjurmë të një shpirti që refuzoi të zhbëhej në harresë.
Nga Azia në Afrikë e në Evropë. Në Egjiptin e lashtë të piramidave deri në Kartagjenë, Algjeri e Marok, nga Kina në Kore, Vietnam e Kamboxhia, Francë e Itali, Danimarkë e Norvegji, Suedi e Finlandë, nuk ishte vetëm harta e turneve të Ansamblin Kombëtar të Këngëve dhe Valleve Popullore, por edhe e përfaqësimeve triumfuese të Besim Zekthit me vallen shqipe. Emri dhe vepra e tij interpretuese e shpirtit dhe energjisë ishte vërtetë një larmi shtetesh dhe skenash, ku trupa shqiptare ku ai kishte një rol të rëndësishëm është ngjitur me duartrokitje dhe ka zbritur me trofe, nderime dhe vlerësime maksimale. Kudo ai ka marrë vlerësime dhe është pritur me ovacione të publikut, i cili e ka mirëpritur vallen shqipe, lojën mahnitëse dhe larminë e gjallë të kulturës popullore shqiptare.
Në Dizhon të Francës, me “Vallën e shqipeve” dhe “Festë të madhe ka sot Shqipëria”, ai ngriti në skenë jo vetëm trupin e vet, por flamurin e të gjithëve ne. E ku tjetër vallja do të kishte më shumë kuptim, nëse jo si një gjuhë që bëhet lutje për origjinën.
Në vitin 2017, në 60-vjetorin e Ansamblit të Këngëve dhe Valleve, aty ku ai kishte të pleksur thellë rrënjët e shpirtit të tij, Besim Zekthi u dekorua nga Presidenti i Republikës me titullin e lartë “Nderi i Kombit”. Motivimi i asaj dite mbetet i gdhendur në histori: “Talenti i rrallë dhe mjeshtëria jote virtuoze interpretuese kanë qenë dhe mbeten jo vetëm shfaqje artistike të jashtëzakonshme, por edhe burim i pashtershëm frymëzimi për brezat e rinj të artistëve dhe valltarëve shqiptarë”.
Në çdo kërcim të tij kishte lavdi, në çdo hap kishte besë, në çdo rrotullim kishte histori. Dhe mbi të gjitha, kishte një lutje të pashprehur: që kjo kulturë të mos vdiste kurrë, që ky identitet të mos shpërbëhej në pluhurin e heshtur të harresës.
Sot, gjashtë vite pas ndarjes së tij nga kjo botë, nuk mjafton vetëm ta kujtojmë. Kujtesa duhet kthyer në detyrë institucionale dhe kombëtare. Brezat që vijnë duhet të mësojnë se Besim Zekthi nuk ishte thjesht valltar, por vetë monumenti i gjallë i lëvizjes sonë shpirtërore.
Ne duhet t’u bëjmë thirrje institucioneve kulturore që ta ruajnë, ta dokumentojnë dhe ta shpërndajnë veprën e tij, jo si një relike të mbyllur në muze, por si një pasaportë dhe amanet për një komb që ka nevojë për rrënjët e veta për të fluturuar sërish.
Ai nuk është më në trupin që vallëzonte, por jeton në kujtesën që nuk ndalet.
Ai nuk flet më me zë, por heshtja jonë e përkulur ndaj emrit të tij është fjala më e thellë.
Ai nuk fluturon më mbi skena, por është fryma që u ngre krahët brezave që vijnë.
Kjo tokë ka pasur shumë bij që e kanë ndritur. Por rrallë ka pasur një artist që përmes valles, lëvizjes dhe dashurisë së pakushtëzuar për traditën, u kthye në gur themeli të artit skenik shqiptar.
Për Besim Zekthin nuk ka lamtumirë. Ka vetëm një betim: Për të mos harruar. Për të mos e tradhtuar trashëgiminë e tij. Shqipja e valles nuk do të ndalet kurrë së fluturuari!
