Nga Albert Vataj
Skulptura “Shën Tarcisius, Dëshmori i Ri” e Alexandre Falguière është një nga kryeveprat më të fuqishme dhe më prekëse të skulpturës franceze të shekullit XIX. Një vepër ku mermeri nuk shërben vetëm për të riprodhuar formën njerëzore, por për të mishëruar sakrificën, besimin dhe pafajësinë. Në këtë krijim, arti kapërcen kufijtë e estetikës dhe shndërrohet në një meditim të thellë mbi forcën e shpirtit, mbi besnikërinë ndaj së shenjtës dhe mbi dinjitetin që lind nga flijimi.
Por kush ishte Tarcisiusi?
Sipas traditës së hershme të Kishës, në Romën e shekullit III, gjatë përndjekjeve të egra të të krishterëve nën Perandorin Valerian, Tarcisiusi ishte një djalosh i ri, shërbestar i kishës, i cili mori përsipër një mision sa të shenjtë aq edhe të rrezikshëm, të çonte Eukaristinë te të krishterët e burgosur. Ai e mbante Sakramentin e Shenjtë të fshehur pranë zemrës, si një thesar që nuk mund t’i nënshtrohej përdhosjes.
Kur një turmë paganësh e ndaloi dhe kërkoi t’i merrte atë që mbante në gji, ai nuk pranoi ta dorëzonte. I goditur me gurë deri në frymën e fundit, zgjodhi martirizimin përpara tradhtisë ndaj besimit, qëndresën dhe devocionin në përmbushjen e misionit. Që nga ajo ditë, Tarcisiusi u bë simbol i përkushtimit të palëkundur dhe mbrojtësi i atyre që shërbejnë në altar.
Pikërisht këtë çast të fundit ka zgjedhur të përjetësojë Alexandre Falguière. Nuk kemi përballë një hero triumfues, as një shenjtor të idealizuar nga lavdia qiellore. Përkundrazi, ai paraqitet si një djalë i brishtë, me trupin e rraskapitur nga dhuna, por me shpirtin të pathyeshëm. Duart e tij janë shtrënguar fort mbi kraharor, duke mbrojtur Eukaristinë edhe në çastin kur jeta po e braktis. Koka i anon lehtë në njërën anë, buzët mbeten paksa të hapura, sikur fryma e fundit ende endet mes jetës dhe amshimit. Rreth trupit dallohen gurët e martirizimit, dëshmi e dhunës që nuk arriti të mposhtë besimin.
Kjo është madhështia e veprës, drama nuk shpërthen në gjeste teatrale, por buron nga heshtja. Falguière e kupton se vuajtja më e thellë nuk ka nevojë për retorikë, ajo flet me një dorë të shtrënguar, me një trup të rrëzuar dhe me qetësinë solemne të atij që ka fituar mbi frikën.
E ekspozuar për herë të parë në Sallonin e Parisit më 1868, skulptura shkaktoi një jehonë të jashtëzakonshme dhe i solli autorit Medaljen e Nderit, duke e vendosur mes skulptorëve më të shquar të kohës. Kritika e pa atë si një pikë takimi mes akademizmit klasik dhe realizmit shprehës. Eleganca e kompozimit klasik ndërthuret me një realizëm anatomik mahnitës, tensioni i muskujve, butësia e lëkurës, palosjet e pëlhurës dhe pesha e trupit të rraskapitur dëshmojnë mjeshtërinë e jashtëzakonshme të Falguière në punimin e mermerit.
Megjithatë, ajo që e bën këtë vepër të pavdekshme nuk është vetëm virtuoziteti teknik. Është fuqia shpirtërore që rrezaton prej saj. Tarcisiusi nuk paraqitet si fitimtar sepse ka mbijetuar, por sepse nuk ka tradhtuar. Ai na kujton se ekzistojnë vlera që peshojnë më shumë se vetë jeta dhe se madhështia e njeriut nuk matet me forcën fizike, por me besnikërinë ndaj idealeve që mban në zemër.
Origjinali i kësaj kryevepre në mermer ruhet dhe ekspozohet sot në Muzeun d’Orsay në Paris, ku vazhdon të jetë një nga skulpturat më të admiruara dhe më të fotografuara. Përballë saj, vizitori nuk sodit vetëm një realizim të shkëlqyer artistik, por përjeton një heshtje të mbushur me emocion, aty ku mermeri duket sikur merr frymë dhe flijimi bëhet i pavdekshëm.
