Nga Albert Vataj
Ka disa autorë që nuk shkruajnë thjesht për kohën e tyre, por e gdhendin atë në kujtesën e pashlyeshme të një kombi. Sot, më 21 qershor 2026, kultura shqiptare kremton me veneracion dhe mirënjohje 84-vjetorin e lindjes së Ruzhdi Pulahës, një prej dramaturgëve, shkrimtarëve dhe skenaristëve më të shquar, më prodhimtarë dhe më profilegregë të gjysmëshekullit të fundit. I lindur në Korçën e serenatave, të kulturës dhe të dritës më 21 qershor 1942, Pulaha solli në altarin e artit kombëtar jo vetëm talentin e tij të rrallë, por edhe një ndjeshmëri të lartë njerëzore që do të shenjonte përgjithmonë teatrin dhe kinematografinë tonë.
Ruzhdi Pulaha konsiderohet me të drejtë si shtylla e patundur e teatrit shqiptar të viteve ’70-’80, një periudhë e trazuar ku skena kishte nevojë për të vërteta të mëdha. Krijimtaria e tij u dallua për një frymë të fortë kritike dhe një angazhim të lartë shoqëror. Ai nuk zgjodhi rrugën e rehatisë artistike; përkundrazi, me guxim qytetar dhe mprehtësi intelektuale, vuri gishtin mbi plagët e kohës. Përmes penës së tij, ai zbërtheu burokracinë mbytëse, abuzimin me pushtetin, korrupsionin, padrejtësitë e natës dhe, mbi të gjitha, përgjegjësinë morale të individit përballë shoqërisë.
Dramat e tij nuk ishin thjesht shfaqje, por mesha laike të ndershmërisë dhe guximit. Vepra si “Nesër është vonë”, “Mësuesi i letërsisë”, “Shkallët”, “Denoncimi”, “Maro Mokra”, “Djemtë e Bato Gorës” dhe “Nën dritat e skenës” shpërthyen si reflekse drite në errësirë, duke ngritur pikëpyetje ekzistenciale dhe duke lënë jehonë të thellë në ndërgjegjen e një publiku të etur për vërtetësi.
Nëse dramat e tij lëkundën themelet e hipokrizisë shoqërore, gjenia e tij komike krijoi një nga monumentet më të dashura të popullit shqiptar. Komedia “Zonja nga qyteti” kapërceu kufijtë e skenës për t’u shndërruar në një mit të kinematografisë dhe një simbol të pavdekshëm të humorit tonë. Përmes nuancave lirike, ironisë së hollë dhe dashurisë së pakufishme për njeriun e thjeshtë, Pulaha krijoi karaktere që sot janë pjesë e fjalorit dhe e jetës sonë të përditshme.
Gjurmët e tij si skenarist në film dhe televizion janë dëshmi e një kontributi monumental që nuk zbehet nga vitet. Ai diti të fliste me gjuhën e tokës, të përktente të përditshmen në art elitar dhe të bënte që spektatori të shihte veten, me të gjitha dritëhijet, në pasqyrën e madhe të skenës.
Sot, në këtë 21 qershor, Ruzhdi Pulaha nuk feston thjesht një moshë biologjike, por feston përjetësinë e një nate të gjatë krijuese, ku çdo rresht i shkruar ishte një premtim për të mbrojtur të bukurën dhe të drejtën. Ai mbetet korifeu që pasuroi teatrin, letërsinë dhe kulturën kombëtare, duke na lënë trashëgim një testament të vyer: artin që nuk bën kompromis me të vërtetën dhe që vazhdon të ndriçojë, njësoj si në fillim, nën dritat e amshuara të skenës shqiptare.
