Mbi asnjë monarkë tjetër nuk u ngritën akuza të tilla monstruoze, të pavërtetuara kurrë. Gojë të helmëta dhe mëndje të errëta sajuan histori, që qarkullonin kudo nëpër natën e zezë të Evropës së Mesjetës. Komplotistët, për të cilët ishte më e rëndësishme zotërimet e kësaj konteshe të pasur, se e vërteta, bënë një punë mjeshtërore për të shndërruar në monstër një grua të bukur. Për qindvjeçarë me radhë, kjo asgjë kobzezës që varrosi përfundimisht krenarinë dhe pushtetin e saj, dhe atë vetë, mbeti si e vërteta e të vërtetave, edhe pse të gjitha vinin nga burime dytësore, me interesa të ndërsjellët përfitimi. Ajo nuk mundi të dëshmonte se ishte engjëll, por edhe djall, askush nuk e provoi dot, nëse ajo dhe bëmat e saj ishin provë.
Në vitin 1610, autoritetet hungareze bastisën kështjellën e njërës prej grave fisnike më të pasura të Europës dhe gjetën atë që ata pretenduan se ishin trupat e vajzave të torturuara. Katër shërbëtorë u ekzekutuan për vrasje. Vetë kontesha u muros e gjallë në kështjellën e saj, pa u gjykuar kurrë, pa u dënuar kurrë, pa iu dhënë kurrë mundësia të mbrohej. Për më shumë se 400 vjet, historia e ka quajtur Elizabeth Báthory vrasësen seriale femër më pjellore që ka jetuar ndonjëherë. Por në dekadat e fundit, historianët kanë nisur të shtrojnë një pyetje që ndryshon gjithçka, po sikur ajo të ishte e pafajshme?
Historia që ndoshta keni dëgjuar është kjo, Elizabeth Báthory ishte një konteshë hungareze e bukur, e cila torturoi dhe vrau qindra vajza të reja, ndoshta deri në 650, dhe lahej në gjakun e tyre për të ruajtur rininë.
Është një histori që është treguar për shekuj me radhë në libra, filma dhe dokumentarë.
Është gjithashtu një histori që mund të jetë pothuajse tërësisht e rreme.
Elizabeth Báthory lindi në vitin 1560 në një nga familjet më të fuqishme të Mbretërisë së Hungarisë. Xhaxhai i saj ishte Stefan Báthory, Mbret i Polonisë. Një kushëri i saj do të bëhej Princ i Transilvanisë. Ajo ishte e arsimuar, fliste disa gjuhë dhe ishte jashtëzakonisht e pasur.
Në vitin 1575, në moshën 15-vjeçare, ajo u martua me Kont Ferenc Nádasdy dhe çifti u vendos në Kështjellën e Čachtice-s, në atë që sot është Sllovakia. Ajo ishte një dhuratë martese nga familja e tij.
Ferenc ishte komandant ushtarak dhe kalonte vite të tëra larg, duke luftuar Perandorinë Osmane. Elizabeth administronte pronat, menaxhonte financat, mbronte zotërimet dhe rriste katër fëmijët e tyre.
Sipas të gjitha dëshmive, ajo ishte një administratore e aftë.
Pastaj, në vitin 1604, Ferenc vdiq.
Dhe pikërisht atëherë nisën thashethemet.
Kleri lokal filloi të ankohej për mizori ndaj shërbëtorëve. Pëshpëritje u përhapën nëpër fshatra. Prindërit thuhej se i fshihnin vajzat e tyre për të mos shërbyer në kështjellë.
Në vitin 1610, Mbreti Matia II i Hungarisë urdhëroi një hetim të udhëhequr nga György Thurzó, Palatini i Hungarisë dhe mik i familjes.
Më 30 dhjetor 1610, Thurzó bastisi Kështjellën e Čachtice-s.
Sipas një letre që ai i shkroi gruas së tij, brenda gjeti një vajzë të vdekur dhe një vajzë të plagosur.
Ai arrestoi Elizabeth-in dhe katër nga shërbëtorët e saj.
Ajo që ndodhi më pas u bë një nga proceset më famëkeqe në historinë evropiane, me një përjashtim vendimtar: Elizabeth Báthory nuk pati kurrë një gjyq.
Shërbëtorët e saj po.
Në janar 1611 u mbajtën dy gjyqe. Mbi 300 dëshmitarë dhanë dëshmi. Shërbëtorët, të cilët ishin torturuar para se të dëshmonin, rrëfyen akte tmerrësisht mizore.
Ata përshkruan rrahje, djegie, uritje, gjymtime.
Një dëshmitar pretendoi se një zyrtar i oborrit, i quajtur Jakab Szilvássy, kishte parë një libër me shkrimin e dorës së Elizabeth-it, ku ishin shënuar 650 viktima.
Libri nuk u paraqit kurrë.
Szilvássy nuk dëshmoi kurrë.
Tre shërbëtorë u ekzekutuan. Bashkëpunëtoret e Elizabeth-it, Ilona Jó dhe Dorottya Szentes, iu shkulën gishtat me darë të skuqura në zjarr dhe më pas u dogjën të gjalla. János Újváry u pre në kokë dhe trupi i tij u dogj në të njëjtën turrë drush. Një shërbëtore e katërt, Erzsi Majorova, u kap më vonë dhe gjithashtu u dogj e gjallë.
Vetë Elizabeth Báthory nuk u nxor kurrë para gjyqit.
Mbreti Matia donte një gjyq publik dhe ekzekutim, por Thurzó e bindi se kjo do të dëmtonte fisnikërinë dhe do të turpëronte një nga familjet më të shquara të Hungarisë.
Në vend të kësaj, Elizabeth u burgos në kështjellën e saj.
Sipas shumicës së rrëfimeve, ajo u muros në një grup dhomash, me vetëm disa të çara të vogla për ajër dhe ushqim. Rrëfime të tjera thonë se ajo mund të lëvizte më lirshëm brenda kështjellës, por nuk u lejua kurrë të dilte jashtë.
Ajo qëndroi aty për tre vjet e gjysmë.
Më 21 gusht 1614, një roje shikoi nga njëra prej hapjeve dhe e pa të shtrirë përmbys në dysheme.
Elizabeth Báthory kishte vdekur, në moshën 54-vjeçare.
Për më shumë se një shekull pas vdekjes së saj, historia u bë gjithnjë e më e errët dhe më sensacionale.
Në vitin 1729, 115 vjet pas vdekjes së saj, një prift jezuit i quajtur László Túróczi botoi rrëfimin e parë të shkruar që pretendonte se Elizabeth lahej në gjakun e virgjëreshave për të ruajtur rininë.
Historia ishte magjepsëse. Tmerruese. E paharrueshme.
Por nuk mbështetej nga asnjë provë e gjyqeve reale.
Asnjë dëshmitar në vitin 1611 nuk përmendi banjat e gjakut.
Asnjë i vetëm.
Procesverbalet e gjyqeve, të zbuluara në vitin 1765, përmbajnë dëshmi të detajuara dhe tronditëse për tortura dhe vrasje, por asgjë për larje në gjak.
Ky detaj u shpik më shumë se një shekull më vonë.
Dhe nuk është e vetmja pjesë e historisë që nuk i reziston shqyrtimit kritik.
Në vitet 1980, historianët filluan ta rishqyrtojnë çështjen më me kujdes.
Ajo që zbuluan ishte shqetësuese.
Nga mbi 300 dëshmitarë, më shumë se 250 dhanë ose thashetheme, ose informacione pa vlerë reale. Ata kishin dëgjuar gjëra. Dyshonin për gjëra. Njihnin dikë që njihte dikë.
Shërbëtorët që dhanë dëshmitë më dëmtuese ishin torturuar para rrëfimeve, një praktikë e zakonshme për kohën, por që i bën rrëfimet e tyre të pasigurta.
Pretendimi për “650 viktima” erdhi nga një rrëfim dytësor për një libër që nuk u prodhua kurrë.
Po provat fizike? Ato janë të diskutueshme.
Disa historianë argumentojnë se pronarë tokash si Báthory kishin përgjegjësi për kujdesin mjekësor të bujqve të tyre. Të sëmurë dhe të plagosur, sidomos gra, silleshin në kështjellat e saj për trajtim.
Ajo që Thurzó mund të ketë gjetur ishin pacientë në grahmat e fundit, jo viktima vrasjesh.
Por ja ku bëhet edhe më interesante, të gjithë të përfshirët në arrestimin e Elizabeth-it kishin diçka për të fituar nga rënia e saj.
Mbreti Matia II i kishte borxh Elizabeth-it një shumë të madhe, një borxh që nuk donte ta shlyente. Pas arrestimit të saj, borxhi u anulua.
György Thurzó ishte aleat i mbretit dhe po përpiqej të zgjeronte kontrollin mbretëror mbi fisnikët e fuqishëm hungarezë. Familja Báthory ishte një kërcënim politik. Thurzó kishte qenë madje i përfshirë në një tentativë atentati kundër kushëririt të Elizabeth-it, Princit Gábor Báthory, sundimtar i Transilvanisë.
Djali i Thurzó-s ishte në garë me djalin e Elizabeth-it për pushtet politik në rajon.
Edhe anëtarët e familjes së saj përfituan nga burgosja e saj. Sapo ajo u arrestua, vajza e saj mori sende me vlerë nga pasuria. Dhëndurët e saj ishin të etur të trashëgonin pa pritur vdekjen e saj.
Brenda pak ditësh nga arrestimi, familja e saj pranoi të menaxhonte robërinë e saj në këmbim të kontrollit mbi tokat e saj.
Ajo u zhvesh nga gjithçka.
Disa historianë modernë, si profesori hungarez László Nagy, argumentojnë se e gjithë çështja ishte një komplot, një përpjekje e koordinuar për të përvetësuar tokat e një vejushë të pasur dhe të fuqishme, e cila ishte bërë politikisht e papërshtatshme.
Të tjerë, si studiuesja Rachael Bledsaë, besojnë se Elizabeth ndoshta ishte mizore ndaj shërbëtorëve të saj, trajtim që ishte ligjor në atë kohë për fshatarët, por që u bë problem kur filluan të shfaqeshin viktima nga familje fisnike, dhe se pretendimet ekstreme u ekzagjeruan për qëllime politike.
E vërteta është se nuk do ta dimë kurrë me siguri.
Ajo që dimë është kjo: Elizabeth Báthory nuk u lejua kurrë të përfaqësohej dhe mbrohej në sallën ku ajo më shumë se u gjykua, u denigrua.
Ajo nuk u akuzua kurrë zyrtarisht.
Ajo nuk u gjykua kurrë.
Provat kundër saj erdhën kryesisht nga shërbëtorë të torturuar dhe dëshmi dytësore.
Ata që e burgosën kishin të gjithë arsye financiare ose politike për ta zhdukur.
Dhe pjesët më sensacionale të legjendës së saj, banjat e gjakut, 650 viktimat, ose u shtuan më shumë se një shekull më vonë, ose u bazuan në dëshmi që nuk u konfirmuan kurrë.
A do të thotë kjo se ajo ishte e pafajshme?
Jo domosdoshmërisht.
A do të thotë se ajo ishte fajtore për gjithçka për të cilën është akuzuar?
Pothuajse me siguri jo.
Katërqind vjet më vonë, Elizabeth Báthory mbetet e bllokuar, jo në një kështjellë, por në një legjendë që mund të jetë krijuar për ta shkatërruar.
Ajo është shndërruar në një simbol, përbindëshi femëror përfundimtar, Kontesha e Gjakut, një vampir në gjithçka përveç emrit.
Por simbolet nuk janë njerëz.
Dhe Elizabeth Báthory e vërtetë, qoftë viktimë apo mizore, ishte një person, zëri i së cilës u hesht në vitin 1610 dhe nuk është dëgjuar kurrë më.
Historia shkruhet nga ata që mbijetojnë për ta treguar.
Dhe Elizabeth Báthory nuk e pati kurrë mundësinë të tregonte anën e saj të historisë.
Elizabeth Báthory, lindur më 1560, vdekur më 21 gusht 1614. Konteshë hungareze e akuzuar për torturimin dhe vrasjen e qindra grave të reja. Asnjëherë e gjykuar, asnjëherë e dënuar, e murosur në kështjellën e saj dhe e lënë të vdesë. Historianët modernë debatojnë nëse ajo ishte një vrasëse seriale apo viktimë e një komploti politik për të përvetësuar pasurinë dhe tokat e saj. Legjenda e larjes në gjak u shtua 115 vjet pas vdekjes së saj dhe nuk shfaqet në asnjë dëshmi bashkëkohore. E vërteta mbetet një nga misteret më të errëta të historisë.
Përgatiti: Albert Vataj
