Vetmia si hapësirë shërimi, ndërgjegjeje dhe rikrijimi të themeltë të vetes, si kuptimsi më e thellë e të tjerëve dhe botës përmes vetvetes, në një përmasë të rizbuluar.
Mos ki frikë nga vetmia, nga guximi për të qëndruar vetëm me veten tënde, atë vetvete që të tregon se, për të pranuar të tjerët dhe kuptuar veten në raport me botën, nuk ka rrugë tjetër që të çon tek ata si drejt përmbushjes përveçse vetvetja.
Ka çaste në jetë kur njeriu e gjen veten përballë një boshllëku të panjohur. Ai largohet gradualisht nga njerëzit dhe marrëdhëniet, jo nga krenaria apo indiferenca, por nga nevoja për të gjetur qetësinë e brendshme dhe për të rikthyer dialogun me vetveten. Pikërisht aty fillon të dëgjohet zëri i zemrës. Në atë hapësirë të heshtur, individi përpiqet të çlirohet nga pritshmëritë e botës, nga rolet e imponuara dhe kërkesat e padrejta, për t’u përqendruar në eksplorimin e botës së tij të brendshme përmes përvojave të të tjerëve. Kjo distancë nuk është arratisje; është një proces shërimi, një përpjekje për të mbyllur plagët dhe për të mbushur boshllëqet emocionale të krijuara shpesh nga prani të cilat në bëjmë të ndihemi jo vetëm më të vetmuar, por edhe të demotivuar.
Dr. Malik Arshad Awan na kujton se vetmia nuk është zbrazëti, por një hapësirë e brendshme ku njeriu rregullon ritmin e shpirtit dhe rindërton ekuilibrin me veten. Shumë kanë frikë prej saj, sepse ajo ekspozon pyetjet që zakonisht i fshehim pas pranive, angazhimeve dhe zhurmës së jetës së përditshme. Paradoksi qëndron pikërisht këtu, sa më shumë që njeriu mbështetet tek prania e të tjerëve për ta shmangur vetminë, aq më shumë mund të përballet me një boshllëk të ri, një vetmi pa vetvete.
Janë momente kur njeriu tërhiqet, jo nga mospërfillja, por nga nevoja për të rimarrë kontrollin mbi brendinë. Aty fillon dialogu i vërtetë me vetveten. Ky proces, siç vëren Awan, nuk është arratisje; është akt shërimi, ripërqendrimi dhe kthimi tek më thelbësorja.
Montaigne e shihte tërheqjen e brendshme si një “dhomë” ku njeriu duhet të ketë gjithmonë qasje, edhe në mes të botës. Ai besonte se aftësia për të qenë me veten është kriter i maturisë shpirtërore.
Pascal paralajmëronte se shthurjet e njeriut shpesh lindin nga paaftësia për të qëndruar i qetë në një dhomë i vetëm. Për të, vetmia zbulon ankthin ekzistencial, por gjithashtu i hap derën njohjes së së vërtetës.
Nietzsche e trajton vetminë si laborator të shpirtit krijues. Njeriu që largohet përkohësisht nga turma nuk braktis shoqërinë, por përpiqet të ruajë autenticitetin e vet përpara se t’i rikthehet asaj me një vizion më të kthjellët.
Kierkegaard e lexon vetminë si arenë ku individi ballafaqohet me lirinë dhe përgjegjësinë personale. Vetëdija lind në çastin kur njeriu pranon se askush nuk mund të marrë vendimet thelbësore në vend të tij.
Heidegger e quan këtë përvojë “përballje me të qenit”, një hap prapa nga rutina e përditshme për të pyetur çfarë do të thotë të jesh vërtet.
Ndërkaq, Hannah Arendt dallon midis vetmisë krijuese dhe izolimit shterp. Vetmia është hapësira ku mendimi dialogon me vetveten; izolimi, përkundrazi, është shuarje e këtij dialogu.
Në psikologji, reflektimet e Awan afrohen me idenë e vetë-aktualizimit tek Maslow se distancimi i përkohshëm nga presionet e jashtme krijon kushtet për të zhvilluar potencialin e brendshëm.
Carl Jung e shihte vetminë si pjesë të procesit të “individuimit”, udhëtimin për të gjetur rendin e brendshëm dhe për të integruar pjesët e paqarta të vetes. Pa këtë proces, njeriu rrezikon të jetojë jetën e dikujt tjetër.
Donald Winnicott flet për “aftësinë për të qenë vetëm” si një kompetencë themelore emocionale, jo një vuajtje, por një shenjë se njeriu ndjehet i sigurt brenda vetes.
Erich Fromm e lidh vetminë me lirinë, sepse ai dhe vetëm ai që mëson të jetojë me ndërgjegjen e vet mund të zgjedhë dashurinë e vërtetë, e jo varësinë.
Ndërsa Viktor Frankl e sheh përvojën e tërheqjes së brendshme si burim kuptimi, madje edhe në rrethana ekstreme, njeriu mund të formësojë qëndrimin e tij dhe të ruajë dinjitetin.
Filozofët stoikë nga ana e tyre, si Seneka ashtu edhe Marcus Aurelius, këshillojnë kultivimin e një “qetësie të shpirtit” që nuk varet nga zhurmat e jashtme. Për ta, vetmia i jep njeriut distancë për të parë gjërat në përmasën e tyre reale dhe për të mos u robëruar nga emocionet e çastit.
Në traditën kristiane, Augustini e vendos thelbin e kërkimit shpirtëror “në brendësi”: njeriu gjen udhëzimin më të thellë kur kthehet drejt zemrës së vet. Edhe misticizmi i krishterë dhe ai lindor e kanë trajtuar vetminë si disiplinë të ndërgjegjshme, si heshtje që hap hapësirë për kuptim, jo boshllëk që na përpin.
Thoreau, duke u tërhequr në Walden, e shndërroi vetminë në laborator të thjeshtësisë dhe të lirisë personale. Rainer Maria Rilke e përshkruan si mjedisi ku lind poezia e vërtetë është një vetmi që kërkon durim, sepse vetëm aty piqen përgjigjet e kërkuara me ngulmin e shpirtit krijues.
Tek Albert Kamy, vetmia kthehet në sfidë etike, në përballja me absurditetin që nuk kërkon arratisje, por guxim për të jetuar me dinjitet, duke mos e braktisur kërkimin për kuptim në kaosin ekzistencial.
Shoqëria shpesh e ngatërron heshtjen me arrogancën dhe përqendrimin e brendshëm me indiferencën. Ky është paradoksi që prek edhe Awan, që konkludon në mendimin se vetmia interpretohet si refuzim i tjetrit, ndërkohë që në thelb është përpjekje për të mos humbur thelbin e vet. Vetmia e zgjedhur, e ndërgjegjshme dhe e përkohshme nuk e mohon shoqërinë; përkundrazi, e pasuron marrëdhënien me të tjerët, sepse vjen nga një “unë” më i qartë dhe më i përgjegjshëm.
Pra, vetmia si rrugë drejt autenticitetit, po, një shteg që të shpie te ajo vetmi, përmes së cilës i sheh dhe i kupton, i pranon dhe dakordësohesh me ta përmes një syçelësie më transparente.
Nën dritën e këtyre perspektivave dhe prizmin e këtij tejpërshkimi, rrokim kuptimplotë se vetmia shpërfaqet si një proces transformues, si një hapësirë shërimi psikologjik; shkollë kthjellimi i thellë i një reflektimi gjithëpranues filozofik; ushtrim lirie dhe përgjegjësie në një dritëpamësi më të qartë dhe patjetër kusht i krijimtarisë dhe i qartësisë etike individuale.
Mesazhi i Dr. Malik Arshad Awan qaset kuptimplotë idesë dhe mendimit, pranimit dhe jetësimit, se të jesh vetëm me veten mund të jetë akt guximi dhe maturie, një mënyrë për të dalluar lidhjet e vërteta nga ato sipërfaqësore dhe për të rindërtuar ekuilibrin midis brendisë dhe botës. Kjo rrugë, ndonëse e mundimshme dhe sfiduese, çon drejt një ekzistence më të ndërgjegjshme, më autentike dhe më të pasur në kuptimin e vetes, të të tjerëve dhe të botës, përmes vetvetes.
Albert Vataj
