Një qen shpëtoi një alpinist të plagosur në malet kroate duke qëndruar sipër tij për 13 orë derisa i erdhën në ndihmë grupet e specializuara, të cilat u njoftuan nga dy alpinist të tjerë, të cilët nuk mund të arrinin ku Grga Brkić kishte rënë me qenuashin e tij North.
Ka histori që nuk kërkojnë zbukurime, sepse vetë fakti është ngjarje që të përpin. Kjo e North-it është e tillë, një rrëfim i thjeshtë në formë, por tronditës në thelb, ku besnikëria merr trup, frymë dhe ngrohtësi, për t’u shndërruar në një akt sublim.
North ishte vetëm tetë muajsh. Ende qenush, ende në moshën e lojës dhe zbulimit, ende pa e njohur botën si rrezik. Dhe megjithatë, pikërisht ai, jo një qen i stërvitur për shpëtim, jo një hero i paracaktuar, u bë nyja e hollë që ndau jetën nga vdekja. Në malet e akullta të Velebitit, aty ku bora e shuan zërin dhe frika merr formë heshtjeje, njeriu i tij, Grga Brkić, rrëzohet. Trupi i tradhton urdhrat, i ftohti depërton si thikë, dhe koha, ajo që zakonisht shëron, nis të punojë kundër.
Në atë çast, bota zvogëlohet në dy trupa mbi dëborë. Nuk ka shtigje, nuk ka shenja, nuk ka shpresë të dukshme. Ka vetëm një zgjedhje instinktive, të largohesh për të shpëtuar veten, apo të qëndrosh për të mos humbur tjetrin. North nuk e problematizon këtë dilemë. Ai nuk e njeh frikën si llogari, as mbijetesën si egoizëm. Ai afrohet. Rrotullohet rreth trupit të njeriut të tij dhe shtrihet pranë tij, duke e shtyrë trupin e vet të vogël kundër atij që po ftohej. Ai bëhet frymë, bëhet batanije, bëhet roje e heshtur e një jete që po rrëshqiste.
Ora pas ore, nata mbyllet mbi mal si një grusht akulli. Era rritet, temperaturat bien, dhe gjithçka që është njerëzore do të ishte dorëzuar. Por North qëndron. Nuk ikën për strehë. Nuk trembet nga errësira. Nuk kërkon rrugëdalje. Ai rri zgjuar me trupin e vet, i vëmendshëm, i pranishëm, i palëkundur. Trembëdhjetë orë, një përjetësi për një qenush, ai ruan nxehtësinë e asaj jete, pa e ditur se po shpëtonte një njeri, pa e ditur se po shkruante një histori që do të prekte botën.
Kur ekipet e shpëtimit mbërrijnë, gjejnë një pamje që flet më shumë se çdo raport zyrtar, dy trupa të ngjitur, si të përqafuar, si të lidhur nga një besë që nuk është mësuar, por lind. Qeni dhe njeriu. Jeta që ruan jetën. Shpëtimtarët e quajnë North-in “engjëll kujdestar me qime”, por kjo është vetëm përkthimi njerëzor i diçkaje më të thellë. North nuk bëri mrekulli. Ai nuk dha alarme, nuk vrapoi për ndihmë, nuk u bë spektakël. Ai bëri atë që qenët kanë bërë gjithmonë, para se fjala “heroizëm” të ekzistonte: qëndroi.
Në këtë histori nuk ka patetikë të tepruar. Ka një të vërtetë të zhveshur, dashuria, kur është e pastër, nuk pyet për kosto. Ajo rri. Ajo mbron. Ajo nuk largohet kur rreziku troket. Dhe ndonjëherë, pikërisht kjo, qëndrimi, është forma më e lartë e guximit.
North nuk e shpëtoi Grga Brkić-in sepse e dinte çfarë ishte vdekja. Ai e shpëtoi sepse e njihte praninë. Sepse për të, njeriu i tij nuk ishte një trup i rrëzuar në dëborë, por qendra e botës. Dhe kur bota rrezikon të shembet, qenët nuk largohen. Ata qëndrojnë. Dhe duke qëndruar, na kujtojnë se çfarë do të thotë, në thelb, të jesh gjallë.
Albert Vataj
