Nga Albert Vataj
Ajo është nga një pafundësi bimësh, si një yll në gjithësinë e pamatë, në të cilën derdhet mrekullia e krijimit. Fatlum jemi ne që e shohim, e prekim, e ndjejmë, pushtohemi nga shkëlqimi i tij. Ajo është luleradhiqja, e cila shpesh keqkuptohet në atë që është, por në të vërtetë, ajo është një nga bimët më të jashtëzakonshme, më të suksesshme dhe më bujare që ekzistojnë në planet. Ajo është një kryevepër e vërtetë e mbijetesës.
Luleradhiqja është e vetmja lule që përfaqëson simbolikisht tre trupat kryesorë qiellorë, lulja e verdhë dhe rrezatuese i ngjan diellit, topi i bardhë e i fryrë pas lulëzimit i ngjan hënës së plotë, ndërsa farat që shkëputen dhe fluturojnë në erë u ngjajnë yjeve që bien.
Ajo jeton në sinkron të plotë me ditën. Lulja e luleradhiqes hapet sapo zbardh dita për të përshëndetur mëngjesin dhe mbyllet sapo perëndon dielli, për të rënë në gjumë.
Emri i saj në shumë gjuhë perëndimore, si Dandelion në anglisht, rrjedh nga frëngjishtja e vjetër “dent de lion”, që do të thotë “dhëmbi i luanit”, një emërtim që i përshtatet formës së gjetheve të saj me dhëmbëza të mprehta.
Deri në vitet 1800, njerëzit kishin një qasje krejt tjetër. Ata shkulnin barin e zakonshëm nga oborret e tyre për t’u lënë vend luleradhiqeve dhe bimëve të tjera të dobishme mjekësore si kamomili e mëllaga.
Luleradhiqet kanë një nga sezonet më të gjata të lulëzimit në botën bimore. Ato janë ndër lulet e para që çelin në pranverë, duke siguruar ushqim jetik për zgjimin e bletëve. Mjalti i përftuar nga bletët që polenizojnë luleradhiqet ka një shije jashtëzakonisht të pasur dhe të veçantë.
Zogjtë, insektet dhe fluturat konsumojnë rregullisht nektarin ose farat e saj, duke e kthyer këtë bimë në një shtyllë të rëndësishme të biodiversitetit.
Çdo pjesë e luleradhiqes, që nga rrënja, gjethet e deri te lulja, është plotësisht e ngrënshme dhe e dobishme për ushqim, mjekësi apo edhe si bojë natyrale për ngjyrosje tekstilesh.
Gjethet janë të pasura me vitamina (A, C, K) dhe minerale. Përdoren në sallata apo gjellë dhe shërbejnë si një diuretik i fuqishëm natyral, ndihmojnë në shkarkimin e lëngjeve.
Lulja e saj përdoret për të bërë shurupe, verë luleradhiqeje apo vajra masazhi me veti anti-inflamatore.
Rrënja përdoret gjerësisht në mjekësinë popullore për trajtimin e infeksioneve dhe çrregullimeve të mëlçisë. Kur piqet dhe bluhet, rrënja e saj shërben si një zëvendësues i shkëlqyer i kafesë, pa kafeinë.
Farat e luleradhiqes janë të pajisura me fije mëndafshi që funksionojnë si parashuta të vogla aerodinamike. Ato mund të udhëtojnë me ndihmën e erës deri në 8 kilometra, larg bimës mëmë!
Për të siguruar mbijetesën, lulet e luleradhiqes nuk kanë nevojë domosdoshmërisht për pjalmim nga insektet për të formuar fara, ato mund të riprodhohen edhe vetë, përmes një procesi të quajtur apomiksë.
Luleradhiqja ka një aftësi inteligjente përshtatjeje evolucionare. Nëse e korrni ose e kositni lëndinën shpesh, bima fillon të rritet me kërcell më të shkurtër, duke lulëzuar ngjitur pas tokës për t’i shpëtuar thikave të korrëses. Nuk e bën për “t’ju bërë karshillëk”, por si një taktikë gjeniale mbijetese!
Herën tjetër që do të shihni një luleradhiqe duke çarë asfaltin apo duke lulëzuar në mes të një lëndine, mos shihni thjesht një barë të keq. Shihni një nga triumfet më të mëdha të natyrës, një simbol force, shërimi dhe qëndrueshmërie.
