Në panteonin e mendimit modern, zërat e Oriana Fallacit dhe Simone de Beauvoir nuk janë thjesht jehona të një lëvizjeje shoqërore, por dy akte akuzuese ndaj plogështisë historike. Kur Fallaci shkruante se “të jesh femër është një aventurë që kërkon guxim”, ajo nuk po thurte një apologji për brishtësinë, por po shpallte një manifest lufte. Në këtë sentencë të prerë, gruaja pushon së qeni një fakt biologjik dhe shndërrohet në një terren përpjekjeje, një hapësirë ku zëri dhe autoriteti duhen pushtuar, jo pritur.
Ky guxim ekzistencial i Fallacit gjen pasqyrën e tij teorike në arkitekturën monumentale të “Seksit të dytë”. Teza e Simone de Beauvoir, “Nuk lind grua, bëhesh grua”, mbetet deri më sot revolucioni më i thellë kopernikan i identitetit. Për Beauvoir, “gruaja” është një konstrukt, një ndërtesë e ngritur mbi themelet e dëshirave, frikërave dhe strukturave të pushtetit mashkullor. Ky përkufizim e zhvesh natyrën nga determinizmi dhe ia kthen përgjegjësinë historisë dhe kulturës.
Në prozën e Fallacit, gruaja është një subjekt që nuk kërkon leje për të ekzistuar. Ajo godet fort mbi konceptet e trashëguara të moralit dhe autoritetit, duke mos kursyer as imazhin e ngurtë të Hyjnisë. Me një ironi therëse dhe një guxim profetik, ajo guxon ta zhvendosë Zotin nga fronet patriarkale, duke sugjeruar se ai mund të jetë “një grua e moshuar me flokë të bardha ose një vajzë e bukur”. Ky nuk është thjesht një provokim estetik, por një akt simbolik çlirimi i një rishkrim i imagjinatës kolektive që refuzon ta shohë shenjtërinë vetëm me tipare mashkullore.
Ndërkaq, Beauvoir e analizon këtë përjashtim me një rreptësi kirurgjikale. Ajo dëshmon se si qytetërimi e ka sanksionuar burrin si “Subjektin Universal”, si qendrën e gravitetit njerëzor, ndërsa gruan e ka dëbuar në periferinë e “Tjetrit”. Për të dyja këto gra, emancipimi nuk është një proces dekorativ, por një rikthim i dhunshëm i subjektivitetit.
Një nga shtyllat më provokuese të Fallacit është riinterpretimi i mitit të Evës. Ajo përmbys narrativën mijëvjeçare të fajit, mëkati nuk lindi kur Eva kafshoi mollën; në atë çast, lindi virtyti i mosbindjes. Duke e parë kafshimin e frutit të ndaluar si aktin e parë të lirisë njerëzore, Fallaci e shndërron gruan nga burim i rënies në zanafillë të vetëdijes.
Kjo “mosbindje” te Beauvoir merr petkun e përgjegjësisë ekzistencialiste. Për të, njeriu është një qenie që “krijohet” përmes zgjedhjeve. Çdo përpjekje për ta reduktuar gruan në role statike, nënë, bashkëshortte apo objekt dëshire, është një formë e “keqbesimit” dhe mohim i lirisë. Mosbindja këtu nuk është rebelim i verbër, por mjeti i vetëm përmes të cilit gruaja kalon nga immanenca, mbyllja në funksione biologjike e shtëpiake, drejt transcendencës, krijimit të kuptimit të vetë jetës.
Në mbyllje të eseve të saj mbi betejat femërore, Fallaci na lë me një imazh drithërues, brenda trupit të gruas ekziston një zë që kërkon të dëgjohet. Ky trup, që historia e ka parë herë si mjet riprodhues e herë si objekt kënaqësie, bëhet papritur tempulli i një vetëdijeje që flet.
Në fund të këtij udhëtimi intelektual, kuptojmë se Beauvoir dhe Fallaci, megjithëse me gjuhë të ndryshme, njëra me thikën e ftohtë të filozofisë dhe tjetra me zjarrin e polemikës, arrijnë në të njëjtin konkluzion, sipas së cilës, liria nuk është një dhuratë, por një plaçkë lufte.
Të jesh grua, sipas tyre, nuk është një identitet i palëvizshëm. Është një aventurë e pandërprerë guximi; një udhëtim drejt dëshmisë se përtej formës estetike, ekziston një subjekt që pretendon të jetë autor i historisë së vet.
Përgatiti: Albert Vataj
