“A mund të gabojnë kaq shumë studiues në lidhje me natyrën dhe sjelljen e grave?”
Unë jam gruaja që, për herë të parë, mori stilolapsin në dorë për të mbrojtur seksin tim dhe për t’u rebeluar kundër një diskursi të gjatë shekujsh, të mbushur me paragjykime dhe gënjeshtra të burrave. Që kur mbaj mend, kam dëgjuar se gratë janë krijesa të kufizuara, të dobëta, të papastra dhe të dorëzuara ndaj njeriut. Por unë vendosa t’i kundërvihem këtij mendimi të gabuar dhe të padrejtë.
Në Ungjill, Shën Pali na thotë: “Gratë duhet të heshtin në kisha. Nuk lejohen të flasin, por duhet të jenë të nënshtruara. Nëse duan të mësojnë diçka, le të pyesin burrat e tyre në shtëpi, sepse është e turpshme që gratë të flasin në kishë.”
Emri im është Christine de Pizan. I kam kushtuar jetën time luftës kundër dhunës dhe shtypjes së padrejtë që gratë kanë vuajtur për shekuj me radhë, të bazuara në paragjykime morale dhe biologjike që na vendosin poshtë burrave, në një pozicion dytësor në Krijim. Tani, në moshën 54 vjeç, jetoj në pension në manastirin e Poissy-t, në perëndim të Parisit. Kam lindur në Venecia në vitin 1364, vajza e Tommaso da Pizzano, një mjek dhe studiues bolonjez, këshilltar i Charles V të Francës.
Fëmijëria ime ishte e lumtur dhe privilegjuar. Im atë, një njeri mendjehapur, vendosi të më edukonte po aq sa vëllezërit e mi, Paolo dhe Aghinolfo, kundër bindjes së nënës sime, e cila besonte se edukimi i grave ishte i kotë. Mësova të lexoja dhe shkruaja, të studioja histori, filozofi dhe mjekësi, dhe kisha akses në bibliotekën mbretërore të Luvrit.
Por ndërsa lexoja veprat e burrave të shquar, zbulova një model të përsëritur: pothuajse çdo tekst përmbante fyerje ndaj grave. Mjekësia na thoshte se gratë kishin “një defekt natyror të intelektit”. Petrarka i quante “qenie të brishta, ndryshueshme dhe të shqetësuara”. Boccaccio thoshte se “gjykimi i grave nuk mund të qëndrojë i fortë”.
Këto pohime më shqetësuan thellë. Si mund të gaboheshin kaq shumë dijetarë të shquar, të mençur në çdo fushë të dijes, për natyrën e grave? A isha unë njësoj si të gjitha gratë e tjera, përfshirë nënën time, që të ndaja këto të meta të supozuara?
Duke parë gratë që njihja, princesha, zonja fisnike, po edhe gra modeste dhe të përulur, arrita në përfundimin se çdo pohim i tillë ishte i gabuar. Nëse vajzat do të mësoheshin si djemtë, ato do të zotëronin artet dhe shkencat po aq mirë sa burrat. Por besimi i rremë i burrave i vendos gratë në një pozitë të nënshtruar dhe të pasigurt, duke diktuar kur duhet të martohen, me kë dhe çfarë duhet të bëjnë në jetë.
Unë kisha fat: një baba i kulturuar, që vlerësonte virtytet mbi gjininë, më inkurajoi të kërkoja dije dhe respektoi mendimet e mia. Por ai vdiq kur isha 23 vjeç. Dy vjet më vonë mbeta e ve, me një nënë të moshuar dhe tre fëmijë për t’u kujdesur. Zgjidhja e zakonshme për një grua në situatën time do të ishte martesa. Por unë zgjodha të bëhesha burrë në botën time: mora drejtimin e një skriptori, mbikëqyrja e kaligrafëve, libralidhësve dhe ilustruesve, dhe shkrova balada e sonete që mbështetën jetesën time dhe familjen time.
Çdo vepër ime ishte mbrojtje për gratë nga akuzat e padrejta. Qyteti i Zonjave, krijimi im më i madh, u lind si përgjigje ndaj traktatit mizogjin Vajtimet e Matheôle, një poemë që shkatërron gra duke i etiketuar si gënjeshtare dhe të pabindura. Në qytetin tim ideal, zonjat e Arsyes dhe të Drejtësisë rrëzojnë të gjitha argumentet seksiste, duke vënë në pah shembuj të grave të guximshme dhe të virtytshme: poetet Safo, themelueset Dido dhe Semiramis, matrona romake Lucretia. Një ëndërr e paarritshme, ku gratë jetojnë të sigurta, të respektuara dhe të lira.
Por frika ime më e madhe është se ky ideal do të harrohet kur unë të largohem nga kjo botë, ashtu si emri im, i zbehur nga zërat e burrave që do të jenë më të zëshëm se ne. Ajo që mund të bëj është të shpresoj se brezat e ardhshëm do të vazhdojnë këtë luftë, dhe se ata nuk do të jenë kurrë aq të vetëm sa kam qenë unë.
Përgatiti: Albert Vataj
