Në moshën 19-vjeçare, ajo ishte një shitëse dyqani që fitonte vetëm para xhepi.
Në moshën 25-vjeçare, ajo ishte e dyta në hierarki në Macy’s, duke fituar 5 000 dollarë në vit (Sot, 120 mijë dollarë), dhe duke shpikur të gjithë konceptin e tregtisë moderne të shitjes me pakicë.
Nju Jork. Një vajzë 19-vjeçare me emrin Margaret Getchell hyri në R.H. Macy & Co. në kërkim të një pune.
Dyqani ishte i vogël, vetëm një nga qindra dyqane mallrash të thata të shpërndara në Manhatan. Shiste stofra, shirita, fije, dantella. Artikuj praktikë për njerëz praktikë. Asgjë luksoze. Asgjë për t’u mbajtur mend.
Rowland Macy, pronari, ishte një ish-balenier që kishte dështuar disa herë në tregti më parë. Kjo sipërmarrje e fundit, e hapur vetëm dy vjet më herët në 1858, mezi po mbijetonte. Ai kishte nevojë për ndihmë. Dhe punësoi Margaret-ën si shitëse.
Asnjëri prej tyre nuk e dinte se ajo ishte gati të revolucionarizonte mënyrën se si Amerika blinte.
Margaret nisi si çdo vajzë tjetër dyqani, qëndronte pas banakut, matte stofrat, kthente kusurin, mbështillte blerjet. Puna ishte rraskapitëse, ditë 10-orëshe, gjashtë ditë në javë, gjithë kohën në këmbë. Shumica e vajzave e bënin këtë për disa vite, pastaj martoheshin dhe largoheshin. Ky ishte rrugëtimi i pritshëm.
Margaret kishte plane të tjera.
Ajo vëzhgonte. Shihte si silleshin klientët. Vinte re çfarë i bënte të qëndronin dhe çfarë i shtynte të largoheshin. Shihte modele që menaxherët meshkuj i humbnin, se si gratë blinin ndryshe nga burrat, se si ekspozimi i mallrave ndikonte në vendimet e blerjes, se si organizimi i dyqanit formësonte atë që njerëzit blinin.
Dhe ajo filloi të bënte sugjerime.
Po sikur dyqani të qëndronte hapur vonë në prag të Krishtlindjes? Shumica e dyqaneve mbyllnin herët për festën. Por Margaret vuri re se pikërisht atëherë njerëzit ishin më të dëshpëruar për të përfunduar blerjet. Macy e dëgjoi. Qëndruan hapur. Shitjet shpërthyen.
Po sikur të vendosnin një burim pijesh freskuese në dyqan? Jo përpara, por në fund. T’i detyronin klientët të kalonin nëpër gjithë dyqanin për të arritur te pija. Të shihnin çdo produkt rrugës. Blerjet impulsive do të rriteshin ndjeshëm. Macy e instaloi. Margaret kishte të drejtë.
Po sikur të zgjeroheshin përtej mallrave të thata? Lodra për fëmijë. Libra për të rritur. Pajisje pikniku. Ta bënin dyqanin një destinacion, jo thjesht një ndalesë. Ta kthenin blerjen në përvojë, jo në detyrë. Macy u diversifikua. Shitjet u dyfishuan.
Rowland Macy e kuptoi çfarë kishte përpara, një gjeni të tregtisë me pakicë. Në vitin 1866, vetëm gjashtë vjet pasi kishte nisur si shitëse, ai e promovoi Margaret-ën në postin e superintendentes, praktikisht drejtoreshë e përgjithshme, e dyta vetëm pas vetë Macy-t.
Ajo ishte 25 vjeçe. Dhe fitonte 5 000 dollarë në vit.
Për të kuptuar sa e jashtëzakonshme ishte kjo, në vitin 1866, shumica e grave që punonin jashtë shtëpisë fitonin 3–5 dollarë në javë. Mësueset, një nga profesionet më “të respektueshme” për gratë, fitonin rreth 500 dollarë në vit. Punëtorët e fabrikave fitonin edhe më pak.
Margaret fitonte më shumë se shumica e burrave. Më shumë se avokatët, më shumë se mjekët në fillim të karrierës. Dhe e fitonte këtë sepse po e bënte Macy-n të pasur, dhe po provonte se gratë jo vetëm mund të punonin në tregti, por mund ta drejtonin atë.
Por kontributi më i madh i Margaret-ës nuk ishte thjesht zgjuarsia taktike. Ishte vizioni.
Ajo kuptoi diçka thelbësore që askush tjetër nuk e kishte artikuluar, blerja nuk duhej të ishte domosdoshmërisht një barrë. Ajo mund të ishte argëtim.
Pse të mos e bëje dyqanin të bukur? Të krijoje vitrina që tregonin histori. T’i rregulloje mallrat në mënyrë artistike. T’i bëje njerëzit të donin të hynin edhe kur nuk kishin nevojë për asgjë.
Pse të mos reklamoje? Fuqishëm. Në gazeta. Me premtime të guximshme. Me garanci. “Kënaqësi e garantuar ose paratë mbrapsht”, revolucionare për kohën, kur shumica e dyqaneve refuzonin çdo kthim.
Pse të mos i trajtoje klientët si mysafirë? Të trajnoje stafin të ishte ndihmues, jo thjesht transaksional. Të krijoje një atmosferë bollëku dhe mundësish.
Këto ide sot duken të vetëkuptueshme. Në vitin 1866, ato ishin radikale.
Margaret po shpikte dyqanin universal, idenë se një dyqan i vetëm mund të shesë gjithçka që të nevojitet, të paraqitur bukur, në një mjedis të këndshëm, ku blerja është vetë një formë argëtimi.
Dhe ajo i dha Macy’s simbolin e tij më të qëndrueshëm.
Rowland Macy kishte një tatuazh, një yll të kuq që e kishte bërë gjatë ditëve të tij si balen. Nuk kishte ndonjë domethënie të veçantë, marinarët shpesh bënin tatuazhe. Por Margaret pa potencial marke. Ajo propozoi që ylli të bëhej logoja e dyqanit. Ta vendosnin kudo. Në ndërtesë. Në reklama. Në qeset e blerjeve.
Ylli i kuq u bë identiteti i Macy’s. Ai është ende logoja e tyre sot, 165 vjet më vonë, një nga simbolet e markës më të vjetra në përdorim të pandërprerë në tregtinë amerikane.
Sa herë që sheh atë yll, po sheh një ide të Margaret Getchell-it.
Në vitin 1869, Margaret u martua me Abiel LaForge, nipin e Rowland Macy-t, i cili gjithashtu punonte në dyqan. Ajo vazhdoi të punonte pas martesës, diçka e pazakontë për gratë e klasës së saj, dhe vazhdoi të inovonte. Dyqani vazhdoi të rritej. Departamente të reja. Strategji të reja marketingu. Mënyra të reja për të tërhequr klientë.
Nga vitet 1870, Macy’s ishte bërë dyqani më i madh i mallrave të thata në Nju Jork. Konkurrentët kopjonin strategjitë e tij. Modeli i dyqanit universal që Margaret ndihmoi të krijohej po përhapej në mbarë Amerikën.
Pastaj, në vitin 1880, Margaret vdiq papritur. Ajo ishte vetëm 38 vjeçe. Shkaku nuk është plotësisht i qartë nga burimet historike, ndoshta komplikime nga lindja ose sëmundje.
Vdekja e saj ishte një humbje shkatërruese. Vetë Rowland Macy kishte vdekur në vitin 1877, dhe Margaret kishte qenë thelbësore për ruajtjen e hov-it të dyqanit. Bashkëshorti i saj Abiel dhe kunati Charles Webster morën drejtimin, duke ndërtuar mbi themelet që Margaret kishte vendosur.
Sot, Macy’s Herald Square është dyqani universal më i madh në botë. Parada e Falënderimeve e Macy’s është një institucion amerikan. Macy’s operon qindra dyqane në mbarë vendin.
E gjitha kjo gjurmon rrënjët te risitë që Margaret Getchell prezantoi në vitet 1860 dhe 1870.
Mendo çfarë arriti ajo, nisi si një shitëse adoleshente në vitin 1860. Në vitin 1866 ishte e dyta në drejtim në një kompani të madhe tregtare, duke fituar më shumë se shumica e burrave në profesione të respektuara. Ajo shpiku strategji marketingu që përdoren ende sot. Krijoi konceptin e dyqanit universal. E ktheu blerjen në argëtim. Dizajnoi një nga logot më ikonike të Amerikës.
Dhe i bëri të gjitha këto duke qenë grua në një epokë kur thuhej se gratë nuk mund të merreshin me biznes.
Pengesa ishin të mëdha. Në Amerikën e viteve 1860, gratë nuk mund të votonin. Në shumicën e shteteve, gratë e martuara nuk mund të zotëronin pronë ose të nënshkruanin kontrata. Pritej që gratë të qëndronin në shtëpi, të menaxhonin familjen, të rrisnin fëmijë, jo të drejtonin biznese.
Megjithatë, Margaret jo vetëm që punoi, por udhëhoqi. Mori vendime strategjike që ndikonin një sipërmarrje madhore. Fitoi më shumë sesa punëtori mesatar mashkull mund ta imagjinonte. Ajo provoi se gratë mund të shkëlqenin në udhëheqje biznesi kur u jepej mundësia.
Por ja çfarë është më tronditëse, Margaret nuk është e famshme.
Pyet njerëzit kush e shpiku dyqanin universal dhe ata do të përmendin John Wanamaker ose Marshall Field, tregtarë meshkuj që ndërtuan perandoritë e tyre mbi strategjitë që Margaret kishte prezantuar. Pyet kush e bëri Macy’s të suksesshëm dhe do të përmendin Rowland Macy-n, edhe pse risitë e Margaret-ës gjatë jetës së tij e shndërruan dyqanin e vogël në një perandori tregtare.
Historia ia dha meritën burrave që zotëronin dyqanet, jo gruas që shpiku mënyrën se si drejtoheshin ato.
Për më shumë se një shekull, Margaret Getchell ishte një fusnotë. Historianët e tregtisë e njihnin emrin e saj, por publiku i gjerë jo. Ajo shfaqej në historitë zyrtare të Macy’s, zakonisht në një paragraf, ndonjëherë vetëm në një fjali.
Vetëm së fundmi historianët kanë filluar ta njohin rëndësinë e saj të vërtetë, jo thjesht si një grua interesante që punoi në tregti, por si arkitektja e strategjisë moderne të dyqanit universal.
Sa herë që blen diçka impulsivisht sepse u detyrove të kalosh pranë saj për të arritur atë që të duhej vërtet, kjo është strategjia e burimit të pijeve të Margaret-ës.
Sa herë që një dyqan qëndron hapur vonë për blerjet e festave, kjo është risia e saj e pragut të Krishtlindjes.
Sa herë që sheh vitrina tërheqëse ose mallra të rregulluara bukur, ky është vizioni i Margaret-ës për blerjen si përvojë.
Sa herë që një dyqan ofron kthime me “kënaqësi të garantuar”, kjo është filozofia e saj që vendos klientin në qendër.
Ajo shpiku tregtinë me pakicë ashtu siç e njohim sot. E bëri këtë si adoleshente dhe si grua e re në të njëzetat. E bëri duke fituar më shumë se shumica e burrave. E bëri në një epokë që këmbëngulte se gratë nuk mund t’i bënin këto gjëra.
Dhe pastaj historia harroi emrin e saj, ndërsa risitë e saj ia atribuoi burrave.
Margaret Getchell vdiq në moshën 38-vjeçare. Në jetën e saj të shkurtër, ajo u ngrit nga shitëse dyqani në drejtuese të tregtisë me pakicë. Fitoi shuma të jashtëzakonshme për çdo punëtor, e aq më tepër për një grua. Shpiku strategji që çdo dyqan modern përdor. Krijoi një nga simbolet më ikonike të markës amerikane.
Ajo provoi se gratë jo vetëm mund të marrin pjesë në biznes, ato mund ta revolucionarizojnë atë.
Herën tjetër që sheh yllin e kuq të Macy’s, kujto, një grua 25-vjeçare e shpiku atë.
Herën tjetër që shëtit mes ekspozimeve të bukura të një dyqani universal, kujto, një grua në vitet 1860 e pionieroi këtë koncept.
Herën tjetër që bën një blerje impulsive duke ecur drejt fundit të dyqanit, kujto, Margaret Getchell e projektoi këtë strategji 160 vjet më parë.
Ajo ndërtoi planin themelor. Ajo e meriton meritën.
Dhe ka ardhur koha që ta kujtojmë emrin e saj.
Përgatiti: Albert Vataj
