Albert Vataj
Pena magjepsëse e hireve delikate të harbimi të shpirtit dhe flatërimit të fjalës së ndijimeve zjarmëtare të kurmeve prej mishi dhe gjaku, Paolo Mantegazza, ishte i mendimit se harlisja është nënë pjellore e dashurive të shpenguara, madje për shumë njerëz kjo ndjenjë nuk është gjë tjetër veçse një nevojë për të pirë nga një burim që na duket më i ëmbël se të tjerët.
Dashuria e zhveshur nga petkat e mrekullueshme të fantazisë dhe të zemrës, madje e pastruar edhe nga trupi i fortë që i jep asaj ndjenjën e të bukurës, katandiset në një skelet që është harlisja dhe që për shumë njerëz është gjithë dashuria. Sa gjë e ulët dhe e mjerë! Një zakon i përdalë!
Gruaja e kthyer në një filxhan të cilin e duam më shumë se të tjerët, sepse me të shuam mjaft shpesh etjen! E megjithatë kemi dashuri, të cilat guxojnë të quhen të tilla dhe patën si zanafillë shtëpinë e prostitucionit apo përhumbjen e guximshme të një çasti harlisjeje mendjemarrëse.
Të zotërosh para se të dashurosh apo të të kenë zotëruar para se të japësh puthjen e dashurisë! Çfarë turpi, çfarë poshtërimi! E megjithatë dashuria ka një magji të tillë që nganjëherë di dhe mundet të bëjë edhe këtë çudi: të lind nga harlisja apo në djepin e bordellove.
Dashuritë që lindin nëpërmjet harlisjes janë më të vështira për t’u ruajtur dhe çdo ditë që kalon dhe ajo vazhdon të jetojë, është një arritje e vështirë dhe e rrallë.
Edhe dinakëritë më vrasëse të artit të kënaqësisë i ngrehin armët kundër vështirësive të pakapërcyeshme dhe gruaja, pas çudive të prostitucionit dhe të epshit të zemrës dhe të ndjenjave, mund të shohë se e para që të shfaqet, ia heq nga duart viktimën.
Kjo dashuri mund të jetë e ngrohtë, e zjarrtë, plot etje, por gota që e mban atë përbëhet nga një xham shumë delikat, i cili nga një çst në tjetrin mund të bjerë dhe të thërmohet në njëqind copa.
Harlisja, siç e shquan me një ashpërsi gati kirurgjikale Paolo Mantegazza, është nëna pjellore e dashurive më të zakonshme, të zbrazëta nga transcendenca dhe të varfra në kuptim. Për shumë njerëz, ajo nuk është asgjë më tepër sesa një etje e ngutshme për t’u shuar në një burim që duket më i ëmbël se të tjerët, jo sepse është më i thellë, por sepse është më i lehtë për t’u arritur. Në këtë kuptim, harlisja është një impuls biologjik i zhveshur nga përgjegjësia morale, një reagim instinktiv që kërkon kënaqësi pa kujtesë dhe pa projekt.
Artur Shopenhaur do ta quante këtë gjendje një mashtrim të vullnetit të jetës, i cili përdor iluzionin e dashurisë për të siguruar vazhdimësinë e species. Për të, epshi është një strategji e verbër e natyrës, që i bind individët të sakrifikojnë dinjitetin dhe lirinë e tyre për një qëllim që nuk u përket. Në këtë prizëm, harlisja nuk është dashuri, por një vegël, një mekanizëm që e përdor njeriun dhe e lë të varfëruar shpirtërisht sapo kënaqësia shteron.
Dashuria, e zhveshur nga petkat e mrekullueshme të fantazisë dhe të zemrës, madje edhe nga trupi i fortë që i jep asaj ndjesinë e së bukurës, shndërrohet në një skelet të thatë, harlisjen. Dhe për shumë njerëz, ky skelet mjafton për t’u quajtur dashuri. Sa varfëri e trishtueshme e ndjenjës njerëzore! Sa poshtërim i një prej përvojave më fisnike të shpirtit! Kjo është ajo që Søren Kierkegaard do ta quante jeta estetike, një ekzistencë e përqendruar në kënaqësinë e çastit, e paaftë për angazhim, përgjegjësi dhe thellësi etike.
Në këtë rrafsh, gruaja, ose tjetri, në përgjithësi, reduktohet në një filxhan nga i cili pimë më shpesh se nga të tjerët, jo për shkak të një lidhjeje të vërtetë, por sepse aty kemi shuar etjen tonë më lehtë. Martin Buber do ta shihte këtë si marrëdhënie Unë–Ai, ku tjetri nuk përjetohet si person, por si objekt përdorimi, si mjet për kënaqësi, rehati ose harresë. Dashuria e vërtetë, përkundrazi, lind vetëm në marrëdhënien Unë–Ti, ku tjetri pranohet në tërësinë dhe misterin e tij.
E megjithatë, dhe këtu Mantegazza tregohet më realist sesa moralist, historia njerëzore njeh dashuri që guxojnë të quhen të tilla, ndonëse kanë lindur në shtëpinë e prostitucionit apo në përhumbjen e guximshme të një çasti harlisjeje mendjemarrëse. Kjo paradoksale e ndjenjës dëshmon për magjinë e dashurisë, e cila, siç do të thoshte Niçe, ka aftësinë të transfigurojë edhe baltën në ar, edhe turpin në fat.
Të zotërosh para se të dashurosh, apo të të kenë zotëruar para se të japësh puthjen e dashurisë, çfarë turpi, çfarë poshtërimi! Por dashuria, në kapriçot e saj, ndonjëherë lind pikërisht aty ku nuk duhej të lindte. Siç shkruan Albert Kamy, njeriu është i aftë të gjejë kuptim edhe në absurd, dhe ndjenja, herë pas here, arrin të kapërcejë kushtet e saj më poshtëruese.
Megjithatë, dashuritë që lindin nga harlisja janë më të vështirat për t’u ruajtur. Çdo ditë që ato mbijetojnë është një fitore e rrallë kundër natyrës së tyre të brishtë. Dinakëritë më të rafinuara të artit të kënaqësisë shpesh ngrejnë armët kundër vetë dashurisë, dhe gruaja, pas çudive të prostitucionit, të epshit dhe të ndjenjave, mund të shohë se e para që shfaqet, ia rrëmben nga duart viktimën.
Kjo dashuri mund të jetë e ngrohtë, e zjarrtë, plot etje, por gota që e mban është prej xhami tepër delikat. Një çast pakujdesie mjafton që ajo të bjerë e të thërmohet në njëqind copa. Sepse harlisja nuk ndërton themele; ajo ndez flakë, por nuk mban zjarr.
Në fund, siç na kujton Mantegazza në “Fiziologjia e dashurisë”, dallimi midis harlisjes dhe dashurisë nuk qëndron vetëm te trupi apo te morali, por te kohëzgjatja, përgjegjësia dhe aftësia për të parë tjetrin si qëllim, jo si mjet. Dashuria që mbijeton, është ajo që guxon të dalë nga epshi dhe të hyjë në rrezikun e dhurimit.
