“Dënimi i vërtetë për ata që gënjejnë nuk është të mos u besojnë më, por të mos mund të besojnë askënd.” – George Bernard Shaw
George Bernard Shaw, dramaturgu dhe kritiku i shquar irlandez, formulon në këtë sentencë një nga paradokset më të mprehta morale të natyrës njerëzore. Ai nuk e sheh dënimin e gënjeshtarit si një akt të jashtëm, si refuzim, përjashtim apo humbje reputacioni, por si një rrënim të brendshëm, më të heshtur dhe më shkatërrues, shkatërrimin e aftësisë për të besuar.
Gënjeshtra nuk është thjesht një devijim nga e vërteta; ajo është një akt që çrregullon marrëdhënien e individit me realitetin dhe me tjetrin. Kur dikush gënjen vazhdimisht, ai mëson ta shohë botën përmes filtrit të dyshimit, sepse e di se ajo që ai vetë prodhon është mashtrim. Kështu, mendja e tij projekton mbi të tjerët të njëjtën sjellje që ushtron vetë. Mosbesimi bëhet mekanizëm mbrojtës, por edhe burg i padukshëm.
Besimi është një nga shtyllat themelore të bashkëjetesës njerëzore. Ai nuk ndërtohet vetëm mbi fjalën e thënë, por mbi përputhjen mes fjalës dhe veprimit, mes qëllimit dhe sjelljes. Kur kjo përputhje prishet, marrëdhëniet humbin thellësinë e tyre dhe shndërrohen në transaksione të ftohta, të mbështetura mbi llogari dhe dyshim. Shoqëria, në mungesë të besimit, bëhet më e ashpër, më e fragmentuar dhe më e pasigurt.
Ironia tragjike që vëren Shaw qëndron pikërisht këtu, gënjeshtari, në përpjekje për të kontrolluar realitetin apo për t’u mbrojtur prej tij, përfundon duke u shkëputur nga çdo formë sigurie njerëzore. Ai izolohet emocionalisht, sepse nuk guxon të hapet ndaj askujt; çdo fjalë e tjetrit i duket e dyshimtë, çdo afrim një kurth i mundshëm.
Në një botë ku e vërteta vihet gjithnjë e më shpesh në provë, mendimi i Shaw-t tingëllon si një thirrje për vetëdije morale. Ai na kujton se ndershmëria nuk është thjesht një virtyt shoqëror, por një kusht i brendshëm për paqen me veten dhe me të tjerët. Gënjeshtrat nuk e shkatërrojnë vetëm lidhjen me tjetrin; ato gërryejnë themelet e besimit që na lejon të jetojmë në marrëdhënie, në bashkëpunim dhe në mirëkuptim.
Në fund, dënimi më i rëndë nuk vjen nga të tjerët. Ai lind nga brenda, si pamundësi për t’u mbështetur te askush, si vetmi që ushqehet nga frika dhe dyshimi, një rreth vicioz ku gënjeshtra ushqen mosbesimin dhe mosbesimi justifikon gënjeshtrën.
Përgatiti: Albert Vataj
